भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 86, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 86

८६ अ० १ पा० २ ख० ४ । ┌ (१) हेत्वपदेश—लोके—इदन्नु करिष्यति । │ (२) अनुपृष्ट१—लोके—कथन्नु करिष्यति । नन्वे- │ तदकार्षीत् २। नु—┤ ( तृतीयः खण्डः ) │ (३) उपमा—वेदे—वृक्षस्य नु ते पुरुहूत वयाः ३ └ [ऋ० सं० ४, ६, १७, २] ‡( २ ) कर्मोपसंग्रहार्थक ४ । ┌ (१)—लोके—अहञ्च त्वञ्च । हरश्च हरिश्च । च-समुच्चय { (२)—वेदे—अहञ्च त्वञ्च वृत्रहन् ५ [ऋ० सं० └ ६, ४, ४१, ५, ] आ—समुच्चय—वेदे—देवेभ्यश्च पितृभ्य आ० ६ [ऋ० सं० ७, ६, २२, १] ┌ विचारणार्थ—वेदे—┌ हन्ताहं पृथिवीमिमां निदधा- │ │ नीह वेहवा कुवित्सोमस्या वा---┤ └ पामिति'७[ऋ० सं० ८,६,२७,३] │ समुच्चयार्थ—वेदे—वायुर्वा त्वा मनुर्वा त्वा८[यजु० └ सं० ६,७,] ( चतुर्थः खण्डः † अह—विनिग्रह—लोके—अयमहेदं करोतु । अयमिदम् । † ह—विनिग्रह—लोके—अयमिदमिदं ह करिष्यति । इदन्न करिष्यति ।

† पूर्वेण संप्रयुज्यते । ‡ वाक्ये यो वक्ता प्रयुक्तः समाप्ते च श्रोत्राऽध्याहृतः सन् एकस्मिन्कर्मणि द्वौवा बहून्वाऽर्थान् उपसंगृह्णाति उपसं बध्नाति स कर्मोपसंग्रहार्थः । यथा देवदत्त-यज्ञदत्तौ पचेते, यज्ञदत्तोदेवदत्तश्च पचेते। १ 'इदन्नु करिष्यति' ( एक बार किसी वस्तुके प्रश्नका उत्तर हो जाने पर फिर उसीके प्रश्न का उत्तर होना अनुपृष्ट कहलाता है ) कैसे करेगा ? उ० करेगा। कैसे करेगा ? ऐसा ही करेगा। यह द्वितीय उत्तर उक्त वाक्यका अर्थ है।