भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 887, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 887

हिन्दी निरुक्त (११६) ७ अ० ७ पा० ६ खं (ख) “विश्वे एनं नरा नयन्ति” इति वा सब मनुष्य इसे ले जाते हैं। (ग) “विश्वानर एव स्यात् ०-० तस्य वैश्वानरः ! विश्वानर कोई है, उसका अपत्य वैश्वानर है। (४) प्राधान्यस्तुति-- “वैश्वानरस्य सुमतौस्याम०” (ऋ० सं० १, ७, ६, १) (५) उसकी व्याख्या-“इतो जातः सर्वम् इदम् अभि- विपश्यति०” इस पृथिवी या ओषधि वनस्पतियों से उत्पन्न होकर इस सब जगत् को देखता है। (६) विचार- “तत् को वैश्वानरः” इत्यादि । सो कौन वैश्वानर है इत्यादि। (७) उपपत्ति- “यस्तु सूक्तं भजते यस्मै हविर्निर्- प्यते” जो प्राधान्य से सूक्त को भजता है, जिस के लिये हवि का निर्वाप होता है। (८) अवधारण- “अयमेव सोऽग्निर्वैश्वानरः” “निपात- मेव एते उत्तरे ज्योतिषी एतेन नाम- धेयेन भजेते भजेते” यही वह अग्नि वैश्वानर है, और दूसरे ज्योति इस नामधेय से निपात को ही भजते हैं। विचार (६) का स्पष्टीकरण।