भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 894, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 894

अथ अष्टमोऽध्यायः ॥८॥ प्रथमः पादः । ( खं० १ ) ( अथ त्रयोदश पदानि ) (निघ०-) द्रविणोदाः ॥१॥ (निरु०-) द्रविणोदाः कस्मात् ? धनं ‘द्रविणम्’- उच्यते,-यद्-एनद्-अभिद्रवन्ति। बलं वा ‘द्रवि- णम्’-यद्-एनेन अभिद्रवन्ति । तस्य दाता द्रवि- णोदाः । तस्य एषा भवति--॥१॥ अर्थः-द्रविणोदाः (१) यह देवता-पद कैसे ? धन 'द्रविण' कहलाता है । क्योंकि-उसे उसके अर्थी-चाहने वाले अभिद्र- वण करते हैं-सामने दौड़ते हैं, इससे वह 'द्रविण' ( कर्म- वाच्य ) है । अथवा बल 'द्रविण' (करणवाच्य ) है ! क्यों कि-इससे संयुक्त होकर शत्रुओं के अभिमुख द्रवण करते हैं- दौड़ते हैं। उस (द्रविण) का दाता-बल का दाता-अथवा धनका दाता “द्रविणोदस्” (द्रविणोदाः) होता है। उस (द्रविणोदस्) नाम की प्रधानता से स्तुति वाली यह ऋचा है-जहां 'द्रविणोदस्' नाम प्रधान = विशेष्य है, और अन्य पद उसके विशेषण रहते हैं ऐसी यह ऋचा है [ जिसे देख कर ऋषि ने इस पद को देवतो पदों के समाम्नाय में समा- म्नाम किया = पढ़ा है ]-॥१॥

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य) · पृष्ठ 894, कुल 1282 में से · BharatKosha