निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त (१२७) ८ अ० १ पा० २ खं (खं० २) [निरु०-] "द्रविणोदा द्रविणसो ग्रावहस्तासो अध्वरे । यज्ञेषु देवमीलते ॥” [ऋ०सं०१,१,२९,१] द्रविणोदा यः, तम् । 'द्रविणसः' इति-द्रविणसादिनः इति वा। द्रवि- णसानिनः इति वा । 'द्रविणसः' तस्मात् पिबतु-इति वा । “यज्ञेषु देवमीलते” । याचन्ति । स्तुवन्ति । वर्द्धयन्ति । पूजयन्ति- इति वा ॥ तत्तं को द्रविणोदाः ? इन्द्रः-इति क्रौष्टुकिः । स बलधनयोर्दातृतमः, तस्य च सर्वा बलकृतिः । “ओजसो जातमुतमन्य एनम् ।” (ऋ०सं० ८ ३, ४,५) । इति च आह ॥ अथापि अग्निं 'द्राविणोदसम्' आह । एष पुनः एतस्माज्जायते । “यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान” । (ऋ०सं०२,६, ७,३) । इत्यपि निगमो भवति ॥ अथापि ऋतुयाजेषु द्राविणोदसाः प्रवादा भवन्ति। तेषां पुनः पात्रस्य 'इन्द्रपानम्'-इति भवति ।