न्यायकुसुमाञ्जलि (उदयनाचार्य - ईश्वर-सिद्धि दार्शनिक तर्कशास्त्र एवं सान्वय सटीक)

Here is the Devanagari transcription of the page, organized line by line:

द्वितीयस्तबके ] शब्दानित्यत्वोपपादनम् । २४९ अनुपभोग्यस्य उत्पादवैयर्थ्यं प्रमाणमिति चेन्न । आद्यादिशब्दवदुपपत्तेः । तेषां शब्दान्तरारम्भं प्रत्युपयोगोऽन्त्यस्य न तथेति चेन्न । अन्त्यत्वासिद्धेः । सर्वेषां चोत्पादवतां प्रयोजनतदभावयोरस्मार्दृशैरनाकलनात् । सुषुप्त्यवस्थायां श्वासप्रश्वा- सप्रयोजनवच्च तदुपपत्तेः। आरम्भे हि सति प्रयोजनमवश्यमिति व्याप्तेः। नत्वापाततः प्रयोजनानुपलम्भमात्रेणारम्भनिवृत्तिः । तथा सति कर्णशष्कुल्यवच्छेदोत्पाद एव नभसस्तं प्रति निवर्त्तेत । बधिरस्य तेनानुपयोगात् । विवादकाले बधिरकर्णः शब्द- वान्, योग्यदेशस्थानावृतकर्णशष्कुलीसुषिरत्वात् तदितरकर्णशष्कुलीसुषिरवदिति । निःशब्दाः पराशर्व,णादयः तदेकज्ञानसंसर्गयोग्यत्वे सति तदनुपलम्मेऽप्युपल- बोधनी। इत्याह-अनुपभोग्यस्य इति । न इति । अनुपभोग्यानामेवाद्यादिशब्दानामुत्पाददर्शनान्नानुपभो- ग्यत्वस्यानुत्पादेन व्याप्तिरिति । नन्वाद्यादिशब्दानाम्रुपभोग्यानामपि न वैयर्थ्यं शब्दान्तरार- म्भोपयोगात्, अन्त्यस्य तूपयोगान्तराभावादानर्थक्यमेव स्यादित्याह तेषाम्-इति । न इति । बधिरश्रोत्रसमवेतस्यापि शब्दस्यान्त्यत्वासिद्धेः शब्दान्तरारम्भेणैवोपयोगः सिद्ध्यतीति । किं चा- स्मदादिभिरनुपलम्भात् प्रयोजनस्याभावोन निश्चेतुं शक्योऽयोग्यत्वेनाप्युपपत्तेरित्याह-सर्वेषाम् इति । यथा हि सुषुप्तावस्थायामस्मदादिभिरनाकलितप्रयोजनयोरेव श्वासप्रश्वासयोरुत्पादस्तथा बधिरकर्णगतस्यापि शब्दस्य भविष्यतीति । उक्तमेवोपपादयति-आरम्भे हि इति । यदि तु प्रयोजनानुपलम्भमात्रेणाऽऽरम्भो निवर्तेत तदा बधिरस्य कर्णशष्कुल्मा नभसोऽवच्छेदो- त्पाद एव न स्यात् बधिरस्य तेनावच्छेदेनानुपयोगात् इत्याह-तथा सत्ति इति । तदेवं बधिरक र्णस्य निःशब्दत्वे प्रमाणं नास्तीत्युक्तं, सशब्दत्व एव प्रमाणमस्तीत्याह-विवाद इति । यदा शब्द- संतानः प्रतीयते योग्ये च देशेऽनावृतकर्णविवरो बधिरस्तिष्ठति, तदा तत्कर्णो न शब्दवानिति परे- णोच्यते तस्मिन् विवादकाल इति । तदेवम् 'अहमिदानीं निःशब्दश्रोत्रवान्' इति प्रयोगो दृषितः । अथैकदेशी प्रयोगान्तरमाह-निःशब्दाः इति । सशब्दानामपि वीणादीनामुपलभ्यमानत्वाद् व्यभिचारनिवृत्त्यर्थमुक्तं-तदनुपलम्भेऽपि इति । शब्दानुपलम्मेऽपीत्यर्थः । तथापि धर्म्यनुप- प्रकाशः। अनुपभोग्यस्येति । आद्यादिशब्दानामनुपभोग्यानामनुपभोग्यत्वमनेकान्तिकमित्याह आद्यादीति । उपभोग्यशब्दान्तरारम्भकत्वेन परंपरयोपभोग्यत्वं तेषाम् । प्रकृतस्य तु शब्दा- न्तराजनकत्या न तथात्वमित्याह तेषामिति । प्रकृतस्याप्युत्पादकत्वेनान्त्यत्वासिद्ध्याऽनुपभो- ग्यत्वासिद्धिरित्याह अन्त्यत्वेति । प्रत्युत बधिरश्रोत्रस्य शब्दसद्भाव एव मानमस्तीत्याह विवा- देति । यद्वा तद्देशवासिभिः श्रोत्रवद्भिरुपलभ्यते शब्दस्तदैत्यर्थः । धर्म्यन्तरं पक्षीकृत्य शब्द- ध्वंसानुमानमाह निःशब्दा इति । एकज्ञानसंसर्गयोग्यत्वमात्रं घटादौ व्यभिचारीति नियमेन ' प्रकाशिका । मसिद्धिरित्यत आह एकज्ञानेति । घटादाविति । तादृशगन्धानुपलम्भेऽप्युपलभ्यर्मानस्य घटस्य मकरन्दः। ध्येयम् । बाधितेति । प्राचीनमतेनेदम् । घटादाविति । तादृशगन्धाद्यनुपलम्भेऽप्युपलभ्यमानस्य टिप्पणी । लत्वव्याहतयोरित्यादिः । अनुपभोग्यत्वमनेकान्तिकमिति । अनुत्पत्तेरिति शेषः । एक- ज्ञानसंसर्गयोग्यत्वेति । एकज्ञानसंसर्गयोग्यत्वस्योपनीतभानमादाय वीणायामपि सत्त्वात्रासिद्धिरि- त्यत आह-एकेति । घटादौ व्यभिचारीति । गन्धं विनाप्युपलभ्यमान उपनीतभानात्मकर्गन्ध- ज्ञानविषयत्वयोग्ये गन्धाभावाभाववति घटादावित्यर्थः । नियमेन तथात्वं वाच्यमिति । निय- ३२ न्या० कु०