न्यायकुसुमाञ्जलि (उदयनाचार्य - ईश्वर-सिद्धि दार्शनिक तर्कशास्त्र एवं सान्वय सटीक)

Here is the line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image into Devanagari Markdown:

तृतीयस्तबके ] अनुपलब्धेर्मानान्तरत्वखण्डनम् । ४२७ अनुपलब्धिस्तु न बाधिकेति चिन्तितम् । न च प्रत्यक्षादेरतिरिच्यते । तदुच्यते- प्रतिपत्तेरपारोक्ष्यादिन्द्रियस्याानुपक्षयात् । अज्ञातकरणत्वाच्च भावावेशाच्च चेतसः ॥ २० ॥ या हि साक्षात्तारिणी प्रतीतिः सेन्द्रियकरणिका, यथा रूपादिप्रतीतिः । तथैहं- बोधनी । एवमर्थापत्तिर्न बाधिका न भिद्यते चानुमानादित्युक्तम् । अनुपलब्धेस्त्वबाधकत्वस्य चिन्ति- तत्पूर्वत्वादन्तर्भाव एवं चिन्तनीय इत्याह अनुपलब्धिस्तु इति । तत्तर्विदिह भूतले घटो नास्तीति प्रतीतेरि न्द्रियकत्वे चतुरो हेतूनुपन्यस्यति प्रतिपत्तेरिति । विप्रतिपन्ना प्रतीतिरिन्द्रियकरणिक अपरो- क्षरूपत्वात् रूपादिबुद्धिवदिति । अनन्यथोपक्षीणेन्द्रियान्वयव्यतिरेकानुविधायित्वात् अज्ञातकरणत्वाच्च । तथेयं प्रतीतिर्भावात्मप्रमाणसहकृतेन मनसा जायते वाह्यार्थानुभवत्वात् । भावरूपं च प्रमाणमिन्द्रिय- मेव परिशिष्यत इति भावः । भावावेशो भावप्रमाणसहकार इति । तत्राद्यं हेतुं विवृणोति या हि प्रकाशः । अनुपलब्धिस्तु स्वरूपसती परमात्मनो योग्यत्वाभावान्न बाधिका, ज्ञाताऽप्यनुमानरूपतया न बाधिका, अनुमानबाधकत्वस्य निरस्तत्वादित्याह- अनुपलब्धिस्त्विति । घटोपलम्भे घटाभावाज्ञानादनुपलब्धिरवश्यं हेतुरिति सैव करणमाव- श्यकत्वात् । न च प्रतियोग्यनुपलब्धिमात्रं न करणं, प्रतियोगिज्ञानस्याभावधीहेतुत्वात्, नाऽपि प्रतियोगिसत्त्वप्रमाविरहः, अत्यन्ताभावग्रहे तदप्रसिद्धेरिति वाच्यम् । यादृश्यास्त्वैन्द्रियसहका- रित्वम् , तादृश्याः करणत्वात् , न तु इन्द्रियमपि तत्करणं, गौरवादिति प्रसङ्गागतं निरस्यति न चेति । अभावस्य यथायथं प्रत्यक्षादिगम्यत्वादित्यर्थः । तत्र प्रत्यक्षगम्यत्वे मानमाह प्रतिपत्तेरिति । जन्यापरोक्षज्ञानस्येन्द्रियजन्यत्वनियमादित्यर्थः । तंत्र चान्वयव्यतिरेकतया योग्यानुपलब्धेः सहकारित्वं न निषिद्धयते इति भावः । इन्द्रियस्येत्यादि । इन्द्रियव्यापारस्यानन्यथासिद्धत्वादज्ञातकरणजन्यज्ञानत्वाच्चेत्यर्थः । भावावेशाच्चेति । अस्मदा- दिवाह्यानुभवस्य भावभूतकरणसचिवमनोजन्यत्वनियमादित्यर्थः । इन्द्रियकरणिकेति । यद्यप्यत्र मनसा सिद्धसाधनम् । न चेन्द्रियत्वेन तज्जन्यत्वं साध्यम् । प्रकाशिका । नापीति । अधिकरणविशेष्यकप्रतियोगिसत्त्वप्रमाविरहकरणमित्यर्थः, तेन नानाधिकरणान्तरे ति- योगिमत्वप्रमायामप्यभावधीः। प्रमापदञ्चाहार्यज्ञाननिवारणाय । अत्यन्तेति । वायौ रूपाभावप्रतीति- स्थले प्रतियोग्यप्रसिद्धेरित्यर्थः । न चाधिकरणे तादृशप्रमाविशेष्यत्वाभावः करणं समवायाभावस्थले प्रतियोग्यप्रसिद्धेः, न चाधिकरणविशेष्यकानाहार्य्यतादृशज्ञानाभावः तथा, तथा च तादृशभ्रममादाय सङ्गतिरिति वाच्यम् । यंत्राधिकरणे स्वस्य न तादृशो भ्रमस्तदधिकरणे तदभावग्रहापत्तेः, स्वीयत्वस्याज्ञानविशेषणत्वात् , अन्यथा पुरुषान्तरीयं भ्रमदशायामभावग्रहापत्तेरिति दिक् । तादृश्या इति । तथा च स्वीयतत्तत्कालीनाधिकरणज्ञानेऽनाहार्यप्रतियोगिसत्त्वप्रकारकत्वाभावः करणमिति मकरन्दः । नापीति । अधिकरणे इति शेषः । अत एवाह अत्यन्तेति । वायौ रूपान्त्यन्ताभावग्रहे अधिकरणे प्रतियोगिप्रमाऽसिद्धेरित्यर्थः । गौरवादिति । उभयकारणकल्पने गौरवादित्यर्थः ।