वेदों की प्राचीनता एवं काल-निर्णय / ओरायन (लोकमान्य बाल गंगाधर तिलक - खगोलीय वैदिक शोध)

Appendix to Chapter V. THE THIRTY DAWNS. The following are the passages from the Taittirîya Samhitâ referred to on page 98:— TAITTIRÎYA SAMHITÂ, KÂṆḌA IV, PRAPÂTHAKA 3, ANUVÂKA, 11. इयमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॒दन्त॒रस्यां च॑रति॒ प्रवि॑ष्टा । व॒धूर्जजान नव॒गज्जनि॑त्री॒ त्रय॑ एनां महि॒मान॑: सचन्ते ॥ १ ॥ छन्द॑स्वती उ॒षसा॒ पेपि॑शाने समा॒नं योनि॒मनु॑ सञ्चर॑न्ती । सूर्य॑पत्नी वि च॑रतः प्रजा॒नती के॒तुं कृ॑ण्वाने अ॒जरे॒ भूरि॑-रेतसा ॥ २ ॥ ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मनु॑ ति॒स्र आगु॒स्त्रयो॑ घ॒र्मासो॒ अनु॒ ज्योति॑षाऽगुः । प्र॒जामेका॒ रक्ष॒त्यूर्ज॒मेका॑ व्र॒तमेका॑ रक्षति दे॒वयू॒नाम् ॥ ३ ॥ च॒तु॒ष्टो॒मो अ॑भव॒द्या तुरी॑या य॒ज्ञस्य॑ पक्षा॒वृष॑यो॒ भव॑न्ती । गाय॒त्रीं त्रि॒ष्टुभं॒ जग॑तीमनु॒ष्टुभं॑ बृ॒हदर्के॒ युञ्जा॑नाः सुव॒राभ॑र॒न्निदम् ॥ ४ ॥ प॒ञ्चभि॑र्धा॒ता विद॑धावि॒दं यत्तासां॒ᳵ स्वसॄ॑रजनयत् पञ्च॑पञ्च । तासा॑मृ॒ यन्ति॒ प्रय॑वेण पञ्च॒ नाना॑ रू॒पाणि॒ क्रत॑वो वसा॑नाः ॥ ५ ॥ Verse 1,—This verse, with slight modifications, occurs twice in the Atharva-Veda Samhitâ (III, 10, 4; VIII, 9, 11). It runs thus:— इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॒दास्व॑न्त॒रासु॑ चरति॒ प्रवि॑ष्टा । म॒हान्तो॑ अस्यां महि॒मानो॑ अ॒न्तर्व॒धूर्जि॑गाय नव॒गज्जनि॑त्री ॥ Verses 2, 3, and 4,—The Atharva-Veda reading (VIII, 9, 12—14) is slightly different:— छन्द॑:पक्षे उ॒षसा॒ पेपि॑शाने समा॒नं योनि॒मनु॒ सं च॑रेते । सूर्य॑पत्नी॒ सं च॑रतः प्रजा॒नती के॒तुम॑ती' अ॒जरे॒ भूरि॑-रेतसा ॥ ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मनु॑ ति॒स्र आगु॒स्त्रयो॑ घ॒र्मा अनु॒ रेत॒ आगु॑: । प्र॒जामेका॒ जिन्व॒त्यूर्ज॒मेका॑ रा॒ष्ट्रमेका॑ रक्षति दे॒वयू॒नाम् ॥ अ॒ग्निष्टोमोऽव॑दद्यु॒र्या तुरीयासी॑द्य॒ज्ञस्य॑ पक्षा॒वृष॑यः क॒ल्पय॑न्तः । गाय॒त्रीं त्रि॒ष्टुभं॒ जग॑तीमनु॒ष्टुभं॑ बृ॒हदर्के॒ यज॑मानाय॒ स्व॑राभ॒रन्तीम् ॥ 8