भारतकोश
पद्म पुराण

पद्म पुराण

Padma Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished1,018 पृष्ठ

पृष्ठ 1014, कुल 1018 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1014

उत्तरखण्ड ] * श्रीराम-नामकी महिमा तथा श्रीरामके १०८ नामका माहात्म्य * ९९७


गम्भीरः — अनन्त कल्याणमय गुणोंसे युक्त एवं गम्भीर। ८० धीरोदात्तगुणोत्तरः* — धीरोदात्त नायकके लोकोत्तर गुणोंसे युक्त। ८१ मायामानुषचारित्रः — अपनी मायाका आश्रय लेकर मनुष्योंकी-सी लीलाएँ करनेवाले। ८२ महादेवाभिपूजितः — भगवान् शङ्करके द्वारा निरन्तर पूजित। ८३ सेतुकृत् — समुद्रपर पुल बाँधनेवाले। ८४ जितवारीशः — समुद्रको जीतनेवाले। ८५ सर्वतीर्थमयः — सर्वतीर्थस्वरूप। ८६ हरिः — पाप-तापको हरनेवाले। ८७ श्यामाङ्गः — श्याम विग्रहवाले। ८८ सुन्दरः — परम मनोहर। ८९ शूरः — अनुपम शौर्यसे सम्पन्न वीर। ९० पीतवासाः — पीताम्बरधारी। ९१ धनुर्धरः — धनुष धारण करनेवाले। ९२ सर्वयज्ञाधिपः — सम्पूर्ण यज्ञोंके स्वामी। ९३ यज्ञः — यज्ञस्वरूप। ९४ जरामरणवर्जितः — बुढ़ापा और मृत्युसे रहित। ९५ शिवलिङ्गप्रतिष्ठाता — रामेश्वर नामक ज्योतिर्लिङ्गकी स्थापना करनेवाले। ९६ सर्वाघगणवर्जितः — समस्त पाप-राशिसे रहित। ९७ परमात्मा — परमश्रेष्ठ, नित्यशुद्ध-बुद्ध-मुक्तस्वभाव। ९८ परं ब्रह्म — सर्वोत्कृष्ट, सर्वव्यापी एवं सर्वाधिष्ठान परमेश्वर। ९९ सच्चिदानन्दविग्रहः — सत्, चित् और आनन्द ही जिनके स्वरूपका निर्देश करानेवाला है, ऐसे परमात्मा अथवा सच्चिदानन्दमयदिव्यविग्रह। १०० परं ज्योतिः — परम प्रकाशमय, परम ज्ञानमय। १०१ परं धाम — सर्वोत्कृष्ट तेज अथवा साकेतधामस्वरूप। १०२ पराकाशः — त्रिपाद विभूतिमें स्थित परमव्योम नामक वैकुण्ठधामरूप, महाकाशस्वरूप ब्रह्म। १०३ परात्परः — पर—इन्द्रिय, मन, बुद्धि आदिसे भी परे परमेश्वर। १०४ परेशः — सर्वोत्कृष्ट शासक। १०५ पारगः — सबको पार लगानेवाले अथवा मायामय जगत्‌की सीमासे बाहर रहनेवाले। १०६ पारः — सबसे परे विद्यमान अथवा भवसागरसे पार जानेकी इच्छा रखनेवाले प्राणियोंके प्राप्य परमात्मा। १०७ सर्वभूतात्मकः — सर्वभूतस्वरूप। १०८ शिवः — परम कल्याणमय — ये श्रीरामचन्द्रजीके एक सौ आठ नाम हैं। देवि! ये नाम गोपनीयसे भी गोपनीय हैं; किन्तु स्नेहवश मैंने इन्हें तुम्हारे सामने प्रकाशित किया है।†


* कहीं-कहीं 'धीरो दान्तगुणोत्तरः' पाठ मिलता है, यह छपाईकी भूल जान पड़ती है। यदि ऐसा ही पाठ मानें तो ऐसा अर्थ करना चाहिये—'धीर एवं जितेन्द्रिय पुरुषके श्रेष्ठ गुणोंसे युक्त।'

† ॐ श्रीरामो रामचन्द्रश्च रामभद्रश्च शाश्वतः। राजीवलोचनः श्रीमान् राजेन्द्रो रघुपुङ्गवः॥
जानकीवल्लभो जैत्रो जितामित्रो जनार्दनः। विश्वामित्रप्रियो दान्तः शरण्यत्राणतत्परः॥
बालिप्रमथनो वाग्मी सत्यवाक् सत्यविक्रमः। सत्यव्रतो व्रतफलः सदा हनुमदाश्रयः॥
कौसलेयः खरध्वंसी विराधवधपण्डितः। विभीषणपरित्राता दशग्रीवशिरोहरः॥
सप्ततालप्रभेत्ता च हरकोदण्डखण्डनः। जामदग्न्यमहादर्पदलनस्ताडकान्तकृत् ॥
वेदान्तपारो वेदात्मा भवबन्धैकभेषजः। दूषणत्रिशिरोऽरिश्च त्रिमूर्तिस्त्रिगुणेश्वरः॥
त्रिविक्रमस्त्रिलोकात्मा पुण्यचारित्रकीर्तनः। त्रिलोकरक्षको धन्वी दण्डकारण्यवासकृत्॥
अहल्यापावनश्चैव पितृभक्तो वरप्रदः। जितेन्द्रियो जितक्रोधो जितलोभो जगद्गुरुः॥
ऋक्षवानरसङ्घाती चित्रकूटसमाश्रयः। जयन्तत्राणवरदः सुमित्रापुत्रसेवितः॥
सर्वदेवाधिदेवश्च मृतवानरजीवनः। मायामारीचहन्ता च महाभागो महाभुजः॥
सर्वदेवस्तुतः सौम्यो ब्रह्मण्यो मुनिसत्तमः। महायोगी महोदारः सुग्रीवस्थिरराज्यदः॥
सर्वपुण्याधिकफलः स्मृतसर्वाघनाशनः। आदिपुरुषो महापुरुषः परमः पुरुषस्तथा॥
पुण्योदयो महासारः पुराणपुरुषोत्तमः। स्मितवक्त्रो मितभाषी पूर्वभाषी च राघवः॥
अनन्तगुणगम्भीरो धीरोदात्तगुणोत्तरः। मायामानुषचारित्रो महादेवाभिपूजितः॥
सेतुकृज्जितवारीशः सर्वतीर्थमयो हरिः। श्यामाङ्गः सुन्दरः शूरः पीतवासा धनुर्धरः॥
सर्वयज्ञाधिपो यज्ञो जरामरणवर्जितः। शिवलिङ्गप्रतिष्ठाता सर्वाघगणवर्जितः॥

पद्म पुराण · पृष्ठ 1014, कुल 1018 में से · BharatKosha