पञ्चसिद्धान्तिका (आचार्य वराहमिहिर - सूर्य, रोमक, पौलिश, वासिष्ठ एवं पितामह सिद्धान्त)

Chapter Eleven

ECLIPSE DIAGRAM

एकादशोऽध्यायः ग्रहणपरिलेषः Introduction Since the distinction among eclipse-types, and various ideas mentioned therein, will not be clear without graphical representation, the author 'follows up' the chapters on eclipses with one solely devoted to this subject. [अपमण्डलाद्यङ्कनम्] यष्ट्या वि(द्धा)ङ्गुलया वृत्तं परिलिख्य संप्रसार्य दिशम् । अ(न्त्या)द्यदलैक्येना(थ य)दपरमर्धेन चाद्यस्य ॥ १ ॥ चन्द्रा(म्ब)रान्तरांशोत्क्रमज्यया ज्यां निहत्य वैषुवतीम् । 'खार्का'शांशा(नु)दयास्तमयोदग्द्याम्यतो दद्यात् ॥ २ ॥ Marking the ecliptic etc.

1. Using the stick-instrument with notch-marks of digits, draw the circle called the 'sum-circle', having for its radius the half sum of the diameters con- verted into digits. Mark the east-west and north-south lines. (E-W, and N-S, in fig. 1). Similarly, using the semi-diameter of the eclipsed body, converted into digits as radius, draw the 'eclipsed body circle', concentric with the sum-circle. (See fig.)
2. Find the versine of the hour-angle (of the Moon at mid-eclipse) and multiply this by the tabular sine of the latitude of the observer and divide by 120. Find the arc of degrees of the resulting sine. If the hour-angle is east, lay the degrees north of the east-point, if west, south of the east-point. The east-point with reference to the equator is thus got. (E', in the figure. E'-W' is the cor- responding east-west.) 1a. B. षष्ठया A.B. विध्यंगुलयाः; C.D. विध्यङ्गुलया b. A1. वृत्तं; B1.3. वृत्तं B3. दिशां; C.D. दिशः c. A. अंताद्यदलैक्योना; B1.3. अन्ताद्युदलैक्योनात् c-d C.D. ०दलैक्येनाद्यमपर d. A.यदपर; B1.3. पदपर B2.चापस्य 2a. A. चंद्रावरात्तरांशो; B. चन्द्रावतरांशो; D. न्तरेशात् b. B. तक्रमज्याथाज्यां A.B. विहृत्य B. वैषुवती c. A. खार्काशादुदया; B.खा (B1.3.ख) र्कीशांशाम्बुरदया; d. A. दम्न मयोतुदग्द्याम्यतो: (A2. gap for मयो तु दग); B. स्तमयोनुदग्द्याम्यतो; D. स्मयात्तुदग्द्याम्यतो