पञ्चसिद्धान्तिका (आचार्य वराहमिहिर - सूर्य, रोमक, पौलिश, वासिष्ठ एवं पितामह सिद्धान्त)

मत्तोऽधुना कृतिरियं सति मालवेन्द्रे श्रीविक्रमार्कनृपराजवरे समासीत् ॥ २२.७ ॥ नृपसभायां पण्डितवर्गाः- शङ्कुः सुवाग्वररुचिर्मणिराङ्गदत्तो जिष्णुस्त्रिलोचनहरो घटखर्पराख्यः। अन्येऽपि सन्ति कवयोऽमरसिंहपूर्वा यस्यैव विक्रमनृपस्य सभासदोऽमी ॥ २२.८ ॥ सत्यो वराहमिहिरः श्रुतसेननामा श्रीबादरायणमणित्थकुमारसिंहाः। श्रीविक्रमार्क नृपसंसदि सन्ति चैते श्रीकालतन्त्रकवयस्त्वपरे मदाद्याः ॥ २२.९ ॥ नवरत्नानि- धन्वन्तरि क्षपणकामरसिंहशङ्कुवैतालभट्टघटखर्परकालिदासाः। ख्यातो वराहमिहिरो नृपतेः सभायां रत्नानि वै वररुचिर्नव विक्रमस्य ॥ २२.१० ॥ सभापरिजना- अष्टौ यस्य शतानि मण्डलधराधीशाः सभायां सदा, स्युः संसत्परिणाहकोटिसुभटाः सत्पण्डिताः षोडश। दैवज्ञा दशपण्मिताश्च भिषजो भट्टास्तथा ढाढिनो वेदज्ञा रसचन्द्रमा विजयते श्रीविक्रमः सोऽधिभूः ॥ २२.११ ॥ सैन्यवर्णनम्- यस्याष्टादशयोजनानि कटके पादातिकोटित्रयं वाहनानामुतायुतं च नवतिखिन्ना कृतिर्हस्तिनाम्। नौकालक्षचतुष्टयं विजयिनो यस्य प्रयाणे भवत् सोऽयं विक्रमभूपतिर्विजयते नान्यो धरित्रीधरः ॥ २२.१२ ॥ शाकप्रवृत्तिकाल- येनास्मिन्वसुधातले शकगणांन्सर्वा दिशः सङ्गरे हत्वा पञ्चनवप्रमान्कलियुगे शाकप्रवृत्तिः कृता। श्रीमद्विक्रमभूपुजा प्रतिदिनं मुक्तामणित्वर्णगो सत्तीभाद्यपवर्जनेन विहितो धर्मः सुवर्णाननः ॥ २२.१३ ॥ दिग्विजयवर्णनम्- उद्दामद्रविडद्रुमैकपरशुर्लाटाटवीपावको, वेल्लद्वङ्गभुजङ्गराजगरुडो गौडाब्धिकुम्भोद्भवः। गर्जद् गुर्जरराजसिंधुरहरिर्धारान्धकारार्यमाः, काम्बोजाम्बुजचन्द्रमा विजयते श्रीविक्रमार्को नृपः ॥ २२.१४ ॥ प्रभुत्ववर्णनम्- येनाप्युग्रमहीधराग्रविषये दुर्गाण्यसह्यान्यहो, नीत्वा यानि नतीकृतास्तदधिपाः दत्तानि तेषां पुनः। इन्द्राम्भोध्यमरद्रुमरसुरक्ष्माभृद् गणेनाञ्जसा, श्रीमद्विक्रमभूपुताखिलजनाम्भोजेन्दुना मण्डले ॥ २२.१५ ॥ उज्जयिनीवर्णनम्- यद्राजधान्युज्जयिनी महापुरी सदा महाकालमहेशयोगिनी। समाश्रयिप्राण्यपवर्गदायिनी श्रीविक्रमार्कोऽवनिपो जयत्यपि ॥ २२.१६ ॥ यो रुक्मदेशाधिपतिं शकेश्वरं जित्वा गृहीत्वोज्जयिनीं महाहवे। आनीय सम्भ्राम्य मुमोच यत्त्वहो स विक्रमार्कः समसह्यविक्रमः ॥ २२.१७ ॥ तस्मिन् सदाविक्रममेदिनीशे विराजमाने समवन्तिकायाम्। सर्वप्रजामङ्गलसौख्यसम्पद् बभूव सर्वत्र च वेदकर्म ॥ २२.१८ ॥ शङ्कादिपण्डितवराः कवयस्त्वनेके ज्योतिर्विदः सभमवंश्च वराहपूर्वाः। श्रीविक्रमार्कनृपसंसदि मान्यवृद्धिरस्तत्राप्यहं नृपसखा किल कालिदासः ॥ २२.१९ ॥ काव्यत्रयं सुमतिकृद्रघुवंशपूर्वं पूर्वं ततो ननु कियच्छुतिकर्मवादः। ज्योतिर्विदाभरणकालविधानशास्त्रं श्रीकालिदासकवितो हि ततो बभूव ॥ २२.२० ॥ वर्षेः सिन्धुरदर्शनाम्बरगुणैर्याते कलौ (3068 Kali)