भारतकोश
पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary

पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा

DevanagariSanskritpublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 130, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 130

भाषाटीकासमेतम् । (११९)

असतां संगदोषेण साधवो यान्ति विक्रियाम् ।
दुर्योधनप्रसंगेन भीष्मो गोहरणे गतः ॥ २७४ ॥

असत् पुरुषोंकी संगतिके दोषसे महात्माभी विकारको प्राप्त होते हैं, दुर्योधनकी संगतिसे भीष्म गोहेरनेको गयेथे ॥ २७४ ॥

अत एव सन्तो नीचसङ्गं वर्जयन्ति । उक्तञ्च–
इसीकारण महात्मा नीच संगति नहीं करते हैं। कहा है–

“न ह्यविज्ञातशीलस्य प्रदातव्यः प्रतिश्रयः ।
मत्कुणस्य च दोषेण हता मन्दाविसर्पिणी ॥ २७५ ॥”

जिसका शीलस्वभाव न जाना हो उसे आश्रय नदे खटमलके दोषसे मन्दविसर्पिणी मारीगई ॥ २७५ ॥”

पिंगलक आह–“कथमेतत् ?” सोऽब्रवीत्–
पिंगलक बोला,–“यह कैसी कथा है ?” वह बोला–

कथा ९.

अस्ति कस्यचिन्महीपतेः कस्मिंश्चित् स्थाने मनोरमं शयनस्थानम् । तत्र शुक्लतरपटयुगलमध्यसंस्थिता मन्दविसर्पिणी नाम श्वेता यूका प्रतिवसति स्म । सा च तस्य महीपते रक्तमास्वादयन्ती सुखेन कालं नयमाना तिष्ठति । अन्येद्युश्च तत्र शयने कचिद्भ्राम्यन् अग्निमुखोनाम मत्कुणः समायातः । अथ तं दृष्ट्वा सा विषण्णवदना प्रोवाच–“भो अग्निमुख ! कुतस्त्वमत्र अनुचितस्थाने समायातः ? १ तद्यावत् न कश्चिद्वेत्ति तावच्छीघ्रं गम्यताम्” इति । स आह–“भगवति ! गृहागतस्य असाधोरपि नैतद्युज्यते वक्तुम् । उक्तञ्च–

किसी राजाके किसी स्थानमें मनोहर शयनस्थानहै वहां अत्यन्त शुक्ल वस्त्रमें मदविसर्पिणी नाम श्वेत जूं रहती थी वह उस राजाका रुधिरपान करती हुई सुखसे समय बितातीथी । दूसरे दिनमें उस शयनपर भ्रमता हुआ अग्निमुखनाम खटमल आया । उसे देखकर दुःखी हुई वह जूं बोली,–“भो अग्निमुख ! तुम कैसे अनुचित स्थानमें आये हो ? सो जबतक कोई नहीं जाने, तबतक


१ देखो विराटपर्व ।