पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)
Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary
पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा
पृष्ठ 132, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । ( ११७ )
जो जिह्वाकी तृप्ति देनेवाला कर्म लोकमे नहो तो कोई किसीका भृत्य वा वशीभूत न होता ॥ २७८ ॥
यदसत्यं वदेन्मर्त्यो यद्वासेव्यञ्च सेवते ।
यद्गच्छति विदेशञ्च तत्सर्वमुदरार्थतः ॥ २७९ ॥
जो मनुष्य असत्य कहता है वा असेव्यको सेवन करता है वा जो विदेशको जाता है वह सब उदरहीके निमित्त है ॥ २७९ ॥
तत् मया गृहागतेन बुभुक्षया पीड्यमानेन त्वत्सकाशाद्भोजनमर्थनीयं तन्न त्वया एकाकिन्या अस्य भूपतेः रक्तभोजनं कर्तुं युज्यते” । तच्छ्रुत्वा मन्दविसर्पिणी आह-“भो मत्कुण ! अहमस्य नृपतेर्निद्रावशं गतस्य रक्तमास्वादयामि, पुनस्त्वम् अग्निमुखः चपलश्च, तत् यदि मया सह रक्तपानं करोषि तत्तिष्ठ । अभीष्टतरं रक्तमास्वादय” । सोऽब्रवीत्,-“भगवति ! एवं करिष्यामि, यावत्त्वं न आस्वादयसि प्रथमं नृपरक्तं तावत् मम देवगुरुकृतः शपथः स्याद् यदि तत् आस्वादयामि” । एवं तयोः परस्परं वदतोः स राजा तच्छयनमासाद्य प्रसुप्तः । अथ असौ मत्कुणो जिह्वालौल्यप्रकृष्टोत्सुक्यात् जाग्रतमपि तं महीपतिमदशत् । अथवा साधु चेदमुच्यते-
सो घरमे आये हुए भूखसे पीडित मुझे आपसे केवल भोजनकी इच्छा है, सो इकलेही तुमको इस राजाका रक्त भोजन करना मुनासिव नहीं है” । यह सुनकर मन्दविसर्पिणी बोली,-“भो खटमल ! मैं निद्राको प्राप्त हुए इस राजाका रक्तपान करती हूं तू अग्निमुख और चपल है, सो यदि मेरे साथ रक्तपान करेगा तो स्थितहो, यथेष्ट रक्तको आस्वादन करना” । वह बोला-“भगवति ! ऐसाही करूंगा, जबतक तू पहले राजाका रक्त नहीं आस्वादन करेगी, तबतक मुझे देव गुरुकी शपथ है, यदि मै आस्वादन करूं”। इस प्रकार उन दोनोके परस्पर कहनेमें वह राजा खाटपर आनकर सोगया । तब यह खटमल जिह्वाकी चंचलता और बडी उत्कण्ठासे जागते ही हुए उस राजाको काटता भया । अथवा सत्य कहा है-