पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)
Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary
पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा
पृष्ठ 139, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ें( १२४ ) पञ्चतन्त्रम् ।
भूशय्या ब्रह्मचर्य्यञ्च कृशत्वं लघुभोजनम् । सेवकस्य यतेर्य्यद्वद्विशेषः पापधर्म्मजः ॥ २९२ ॥
पृथ्वीमें शय्या ब्रह्मचर्य्य कृशता लघुभोजन सेवकका यतिकी समान होतोहैं अन्तर यह है सेवकका पापके निमित्त हे यतिका धर्मके निमित्तहै ॥ २९२ ॥
शीतातपादिकष्टानि सहते यानि सेवकः । धनाय तानि चाल्पानि यदि धर्मात्र मुच्यते ॥ २९३ ॥
शीत गरमीके कष्ट जो सेवक धनके निमित्त सहन करताहै वह कष्ट अल्प होते यदि वह धर्मसे न छूटता ॥ २९३ ॥
मृदुनापि सुवृत्तेन सुश्लिष्टेनापि हारिणा । मोदकेनापि किं तेन निष्पत्तिर्य्यस्य सेवया ॥ २९४ ॥”
बडे मधुर गोल मनोहर उस लड्डूसे भी क्याहै जो सेवा करनेसे प्राप्त होताहै ॥ २९४ ॥”
सञ्जीवक आह—“अथ भवान् किं वक्तुमनाः ?” सोऽब्रवीत्—“मित्र ! सचिवानां मन्त्रभेदं कर्तुं न युज्यते ।
संजीवक बोला,—“तो तुम क्या कहना चाहते हो?” वह बोला,—“मित्र ! मंत्रियोंको मंत्रभेद करना मुनासिव नहीं ।
उक्तञ्च-
कहाहै-
यो मन्त्रं स्वामिनो भिन्द्यात्साचिव्ये सन्नियोजितः । स हत्वा नृपकार्य्यं तत्स्वयञ्च नरकं व्रजेत् ॥ २९५ ॥
जो मन्त्रीकी पदवीमें स्थित मंत्री मत्रभेद करदे वह राजाके कार्यको नष्ट करके स्वयं नरकको जाता है ॥ २९५ ॥
येन यस्य कृतो भेदः सचिवेन महीपतेः । तेनाशस्त्रवधस्तस्य कृत इत्याह नारदः ॥ २९६॥
जिस मंत्रीने राजाका मंत्रभेद करदिया है उसने राजाका बिनाही शस्त्रके वध किया यह नारदजी कहते हैं ॥ २९६ ॥
तथापि मया तव स्नेहपाशबद्धेन मन्त्रभेदः कृतः । यतस्त्वं मम वचनेनात्र राजकुले विश्वस्तः प्रविष्टश्च । उक्तञ्च-