भारतकोश
पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary

पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा

DevanagariSanskritpublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 139, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 139

( १२४ ) पञ्चतन्त्रम् ।

भूशय्या ब्रह्मचर्य्यञ्च कृशत्वं लघुभोजनम् । सेवकस्य यतेर्य्यद्वद्विशेषः पापधर्म्मजः ॥ २९२ ॥

पृथ्वीमें शय्या ब्रह्मचर्य्य कृशता लघुभोजन सेवकका यतिकी समान होतोहैं अन्तर यह है सेवकका पापके निमित्त हे यतिका धर्मके निमित्तहै ॥ २९२ ॥

शीतातपादिकष्टानि सहते यानि सेवकः । धनाय तानि चाल्पानि यदि धर्मात्र मुच्यते ॥ २९३ ॥

शीत गरमीके कष्ट जो सेवक धनके निमित्त सहन करताहै वह कष्ट अल्प होते यदि वह धर्मसे न छूटता ॥ २९३ ॥

मृदुनापि सुवृत्तेन सुश्लिष्टेनापि हारिणा । मोदकेनापि किं तेन निष्पत्तिर्य्यस्य सेवया ॥ २९४ ॥”

बडे मधुर गोल मनोहर उस लड्डूसे भी क्याहै जो सेवा करनेसे प्राप्त होताहै ॥ २९४ ॥”

सञ्जीवक आह—“अथ भवान् किं वक्तुमनाः ?” सोऽब्रवीत्—“मित्र ! सचिवानां मन्त्रभेदं कर्तुं न युज्यते ।

संजीवक बोला,—“तो तुम क्या कहना चाहते हो?” वह बोला,—“मित्र ! मंत्रियोंको मंत्रभेद करना मुनासिव नहीं ।

उक्तञ्च-
कहाहै-

यो मन्त्रं स्वामिनो भिन्द्यात्साचिव्ये सन्नियोजितः । स हत्वा नृपकार्य्यं तत्स्वयञ्च नरकं व्रजेत् ॥ २९५ ॥

जो मन्त्रीकी पदवीमें स्थित मंत्री मत्रभेद करदे वह राजाके कार्यको नष्ट करके स्वयं नरकको जाता है ॥ २९५ ॥

येन यस्य कृतो भेदः सचिवेन महीपतेः । तेनाशस्त्रवधस्तस्य कृत इत्याह नारदः ॥ २९६॥

जिस मंत्रीने राजाका मंत्रभेद करदिया है उसने राजाका बिनाही शस्त्रके वध किया यह नारदजी कहते हैं ॥ २९६ ॥

तथापि मया तव स्नेहपाशबद्धेन मन्त्रभेदः कृतः । यतस्त्वं मम वचनेनात्र राजकुले विश्वस्तः प्रविष्टश्च । उक्तञ्च-

पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित) · पृष्ठ 139, कुल 536 में से · BharatKosha