भारतकोश
पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary

पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा

DevanagariSanskritpublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 145, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 145

( १३० ) पञ्चतन्त्रम् ।

बहवः पण्डिताः क्षुद्राः सर्वे मायोपजीविनः ।
कुर्युः कृत्यमकृत्यं वा उष्ट्रे काकादयो यथा ॥ ३११ ॥”

बहुतसे क्षुद्र पंडित मायाजालसे जीविका करते हैं वे कृत्य अकृत्यको करडालतेहैं जैसे ऊटमें काकादिकोंने किया ॥ ३११ ॥”

दमनक आह—“कथमेतत् ?” सोऽब्रवीत्-
दमनक बोला-“यह कैसे ?” वह बोला -

कथा ११.

अस्ति कस्मिंश्चिद्वनोद्देशे मदोत्कटो नाम सिंहः प्रतिवसतिस्म । तस्य च अनुचरा अन्ये द्वीपिवायसगोमायवः सन्ति । अथ कदाचित् तैः इतस्ततो भ्रमद्भिः सार्थभ्रष्टः क्रथनको नाम उष्ट्रो दृष्टः । अथ सिंह आह—“अहो ! अपूर्वमिदं सत्त्वम् । तज्ज्ञायतां किमेतदारण्यकं ग्राम्यं वा” इति । तच्छ्रुत्वा वायस आह—“भोः स्वामिन् ! ग्राम्योऽयमुष्ट्रनामा जीवविशेषस्तव भोज्यः । तत् व्यापाद्यताम्” । सिंह आह—“नाहं गृहमागतं हन्मि । उक्तञ्च-

किसी वनमें मदोत्कट नाम सिंह रहता था उसके अनुचर दूसरे गेंडे, कौए, गीदड थे । एक समय उन्होंने इधर उधर वनमें घूमते हुए अपने साथसे भ्रष्ट हुआ एक क्रथनक नामक ऊट देखा । तब सिंह बोला-“अहो ! यह बडा अपूर्व जीव है । सो जाना जावे यह ग्राम्य है या वनका” । यह सुन कौआ बोला-“भो स्वामिन् ! यह ग्राम्य पशु उष्ट्रनाम तुम्हारा भोज्य है सो मार डालो”। सिंह बोला-“मै घर आये हुएको नहीं मारूंगा । कहा है--

गृहे शत्रुमपि प्राप्तं विश्वस्तमकुतोभयम् ।
यो हन्यात्तस्य पापं स्याच्छतब्राह्मणघातजम् ॥ ३१२ ॥

घरमें विश्वासको प्राप्त भयहीन शत्रुभी प्राप्त हो तो उसके मारनेसे ब्रह्महत्याका पाप लगता है ॥ ३१२ ॥

तदभयप्रदानं दत्त्वा मत्सकाशमानीयतां येन अस्यागमनकारणं पृच्छामि” । अथ असौ सर्वैरपि विश्वास्य अभय-