पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)
Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary
पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा
पृष्ठ 224, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । (२०९)
चित्रग्रीव बोला,-“भो ! चित्रग्रीव नामवाला कपोतोंका राजा मैं तेरा सुहृद हू। सो शीघ्र आओ । मेरा बहुत बडा कार्य्य है”। यह सुनकर पुलकायमान शरीर प्रसन्नात्मा स्थिर मन शीघ्रता करता हुआ निकला । अथवा यह अच्छा कहा है-
सुहृदः स्नेहसम्पन्ना लोचनानन्ददायिनः । गृहे गृहवतां नित्यं नागच्छन्ति महात्मनाम् ॥ १७ ॥
सुहृत् (मित्र) स्नेहसे सम्पन्न नेत्रोंके आनन्द देनेवाले महात्मा गृहस्थियोंके घरोंमे नित्य नहीं आते हैं ॥ १७ ॥
आदित्यस्योदयं तात ताम्बूलं भारती कथा । इष्टा भार्य्या सुमित्रं च अपूर्वाणि दिने दिने ॥ १८ ॥
हे तात ! सूर्यका उदय, ताम्बूल, महाभारतकी कथा, इष्ट स्त्री, सुन्दर मित्र यह दिन दिन अपूर्वही होते हैं ॥ १८ ॥
सुहृदो भवने यस्य समागच्छन्ति नित्यशः । चित्ते च तस्य सौख्यस्य न किञ्चित्प्रतिमं सुखम् ॥ १९ ॥
जिसके घरमें नित्यही सुहृद् आते हैं उसके चित्तमे उसके बराबर और कुछ सुख नहीं है ॥ १९ ॥
अथ चित्रग्रीवं सपरिवारं पाशबद्धमालोक्य हिरण्यकः सविषादमिदमाह-“भोः किमेतत् ?” स आह-“भो ! जानन्नपि किं पृच्छसि ? उक्तञ्च यतः-
तब चित्रग्रीवको परिवारसहित पाशमें बन्धा हुआ देखकर हिरण्यक विषादपूर्वक यह वचन बोला,-“भो ! यह क्या है ?” वह बोला,-“भो ! जानकर भी क्या पूछता है? कहा है कि-
यस्माच्च येन च यदा च यथा च यच्च यावच्च यत्र च शुभाशुभमात्मकर्म । तस्माच्च तेन च तदा च तथा च तच्च तावच्च तत्र च कृतान्तवशादुपैति ॥ २० ॥
१४