भारतकोश
पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)

Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary

पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा

DevanagariSanskritpublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 401, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 401

( ३८६ ) पञ्चतन्त्रम् ।

यह अनेक मेंडक मैंने छलसे साधे हैं, मुझसे भक्षण कियेभी कितने काल-तक अक्षीण होंगे ( दीर्घकालमें खा चुकूंगा ) ॥ २४८ ॥

जलपादोऽपि मन्दविषेण कृतकवचनव्यामोहितचित्तः किमपि नावबुध्यते । अत्रान्तरेऽन्यो महाकायः कृष्णसर्पः तमुद्देशं समायातः । तञ्च मण्डूकैः वाह्यमानं दृष्ट्वा विस्मय-मगमत् । आह च,—“वयस्य ! अस्माकमशनं तैः कथं वाह्यसे विरुद्धमेतत्” । मन्दविषोऽब्रवीत्—

और जलपादभी मन्दविष सर्पके बनावटी वचनोंसे मोहित चित्त होकर कुछभी न जानता हुआ , इसी समय और महा शरीरवाला कृष्ण सर्प वहां आया । उस पहले सर्पको मण्डूकोंसे वाह्यमान देखकर विस्मयको प्राप्त हुआ । बोलाभी “भो मित्र ! जो हमारा भोजन है उसे कैसे शिरपर वहन करतेहो ? । यह तो विरुद्ध है”। मन्दविष बोला—

“सर्वमेतद्विजानामि यथा वाह्योऽस्मि दर्दुरैः ।
किञ्चित्कालं प्रतीक्ष्योऽहं घृतान्धो ब्राह्मणो यथा २४९॥”

“यह सब मैं जानता हूं जिस कारण मेडकोंको वहन करता हूं मैं घृतमुने द्रव्यसे अन्धे ब्राह्मणकी समान कुछ कालकी प्रतीक्षा करता हूं ॥ २४९ ॥”

सोऽब्रवीत्,—“कथमेतत् ?” मन्दविषः कथयति—
-वह बोला,—“यह कैसे ?” मन्दविष कहने लगा—

कथा १६.

अस्ति कस्मिंश्चिदधिष्ठाने यज्ञदत्तो नाम ब्राह्मणः, तस्य भार्य्या पुंश्चली अन्यासक्तमना अजस्रं विटाय सखण्डघृतान् घृतपूरान् कृत्वा भर्तुश्चौरिकया प्रयच्छति ।

किसी स्थानमें यज्ञदत्तनामवाला ब्राह्मण रहता था उसकी भार्या व्यभिचारिणी ओरमें मन लगाये हुए निरन्तर मित्र ( जार ) के लिये खांडघृतके सहित घृतपूर बनाकर स्वामीसे चुराकर उसे देती ।

अथ कदाचित् भर्त्ता दृष्ट्वा अब्रवीत्,—“ भद्रे ! किमेतत् परिदृश्यते ? कुत्र वा अजस्रं नयसि इदम् ? कथय सत्यम्”
सा च उत्पन्नप्रतिभा कृतकवचनैः भर्त्तारमब्रवीत्—“अस्ति