पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)
Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary
पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा
पृष्ठ 50, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । ( ३६ )
यह जानकर स्वामीको धैर्यकी स्थिति करनी योग्य है, शब्दमात्रसे डरना न चाहिये कहाभी है-
पूर्वमेव मया ज्ञातं पूर्णमेतद्धि मेदसा । अनुप्रविश्य विज्ञातं यावच्चर्म च दारु च ॥ ११७ ॥”
मैंने पहले मज्जासे पूर्ण जान लिया था परन्तु पीछे प्रवेश कर देखा तो इसमें चर्म और दारुही निकला ॥ ११७ ॥”
पिङ्गलक आह-“कथमेतत्”? सोऽब्रवीत्- पिंगलक बोला-“यह कैसी कथा है”? । वह बोला-
कथा २ .
कश्चित् गोमायुर्नाम शृगालः क्षुत्क्षामकंठः इतस्ततः परि- भ्रमन् वने सैन्यद्वयसंग्रामभूमिमपश्यत् ।तस्याश्च दुन्दुभेः पति- तस्य वायुवशात् वल्लीशाखाग्रैः हन्यमानस्य शब्दमशृणोत् । अथ क्षुभितहृदयश्चिन्तयामास ।“अहो ! विनष्टोऽस्मि । तद्या- वत् न अस्य प्रोच्चारितशब्दस्य दृष्टिगोचरे गच्छामि तावद् अन्यतो व्रजामि। अथवा नैतत् युज्यते सहसैव पितृपैतामहं वनं त्यक्तुम् । उक्तञ्च-
कोई गोमायु नामवाला शृगाल भूखसे दुर्बल कंठवाला इधर उधर घूमता हुआ वनमे दोनो सेनाकी संग्रामभूमि देखता भया । वहां गिरे हुए नगाडेका पवनके वशसे वल्ली शाखाओके अग्रभागके ताडनसे उठा शब्द सुनता भया । तब क्षुभितहृदय हो विचारने लगा “अहो मैं मरा, सो जबतक इस उच्चारण किये शब्दके सम्मुख नहूं, तबतक यहांसे अन्य स्थानमें जाऊं। अथवा एकसाथै पितामह जनोका यह वन त्यागन करनेके योग्य नहीं है । कहाभी है-
भये वा यदि वा हर्षे संप्राप्ते यो विमर्शयेत् । कृत्यं न कुरुते वेगान्न स सन्तापमाप्नुयात् ॥ ११८ ॥
भय वा हर्षके प्राप्त होनेपर जो विचार करता है और कार्यको शीघ्रतासे नहीं करता है, वह सन्तापको प्राप्त नहीं होता है ॥ ११८ ॥
तत् तावत् जानामि कस्य अयं शब्दः”। धैर्यमाळम्ब्य विमर्शयन् यावत् मन्दं मन्दं गच्छति तावत् दुन्दुभिम् अप-