पञ्चतन्त्रम् (संस्कृत मूल एवं भाषा टीका सहित)
Panchatantram with Sanskrit & Hindi Commentary
पं. विष्णु शर्मा / पं. ज्वालाप्रसाद मिश्र द्वारा
पृष्ठ 512, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । ( ४९७ )
वदनं दशनैर्हीनं लाला स्रवति नित्यशः ।
न मतिः स्फुरति क्वापि बाले वृद्धे विशेषतः ॥ ७८ ॥
वदन दांतोंसे हीन नित्य लार टपकानेवाला होनेसे बालक और वृद्धकी मति स्फुरित नहीं होतीहै ॥ ७८ ॥
न वयं स्वर्गसमानोपभोगान् नानाविधान् भक्ष्यविशेषान् राजपुत्रैः स्वहस्तदत्तान् अमृतकल्पान् परित्यज्य तत्र अटव्यां कषायकटुतिक्तक्षाररूक्षफलानि भक्षयिष्यामः” । तच्छ्रुत्वा अश्रुक्लुषां दृष्टिं कृत्वा स प्रोवाच,-“रे रे मूर्खा ! यूयम् एतस्य सुखस्य परिणामं न जानीथ । किं न पापरसास्वादनप्रायम् एतत् सुखम्, परिणामे विषवत् भविष्यति ? तदहं कुलक्षयं स्वयं न अवलोकयिष्यामि, साम्प्रतं वनं यास्यामि । उक्तञ्च-
न हम स्वर्गकी समान उपभोग अनेक प्रकारके भक्ष्य विशेषोंको राजपुत्रोंके हाथसे दियेहुए अमृतकी समान छोडकर वनमें कसैल, कडवे, तीखे, रूखे फलोंको खायेंगे” । यह सुन आंखोंमें आंसू भरकर वह बोला-“रे रे मूर्खो ! तुम इस सुखका परिणाम नहीं जानतेहो । क्या यह सुख पाप रसके आस्वादनकी समान नहीं है ? । परिणाममें विषवत् होगा । सो मैं कुलका क्षय स्वयं नहीं देखूगा अब वनको जाऊंगा। कहाहै कि-
मित्रं व्यसनसम्प्राप्तं स्वस्थानं परपीडितम् ।
धन्यास्ते ये न पश्यन्ति देशभंगं कुलक्षयम् ॥ ७९ ॥”
व्यसनमें प्राप्त हुए मित्र और परपीडित अपने स्थानको तथा देशभंग और कुलक्षयको जो नहीं देखतेहैं वे धन्यहैं । ७९ ॥”
एवम् अभिधाय सर्वान् तान् परित्यज्य स यूथाधिपोऽटव्यां गतः ।
ऐसा कह उन सबको छोड वह यूथपति वनको चलागया ।
अथ तस्मिन् गतेऽन्यस्मिन् अहनि स मेषो महानसे प्रविष्टो यावत् सूपकारेण न अन्यत किञ्चित समासादितं, तावत अर्द्धज्वलितकाष्ठेन ताड्यमानो जाज्वल्यमानशरीरः
३२