पराशर स्मृति (माधवाचार्य भाष्य व हिन्दी अनुवाद सहित)
Parashara Smriti with Madhavacharya Bhashya & Hindi Translation
महर्षि पराशर द्वारा
स्रोत: ठाकुरप्रसाद एण्ड संस वाराणसी · ठाकुरप्रसाद एण्ड संस वाराणसी (उद्गम)
श्लोकाः पृष्ठांकाः श्लोकाः पृष्ठांकाः
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri
( १४८ )
८. अष्टमोऽध्यायः
श्लोकाः पृष्ठांकाः श्लोकाः पृष्ठांकाः अज्ञातवा धर्मशास्त्राणि ८१ नैव गच्छति कर्तारं ८२ अत ऊर्ध्वं तु ये विप्राः ८३ पञ्चपूर्वं मया प्रोक्ताः ८३ अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ७९ पिबतीषु पिवेत्तोयं ८७ अनाहिताग्नयो येऽन्ये ८२ प्रमाणमार्गं मार्गन्तो ८१ अमेध्यानि तु सर्वाणि ८५ प्रायश्चित्तं सदा दद्याद् ८६ अव्रतानाममन्त्राणा- ८१ प्रायश्चित्तं प्रयच्छन्ति ८४ आत्मनो यदि वाऽन्येषां ८७ प्रायश्चित्तं समुत्पन्ने ८० उपस्थाय ततः शीघ्र- ८० प्रायश्चित्तं ततश्चीर्णे ८९ उष्णे वर्षति शीते वा ८७ ब्राह्मणांस्तानतिक्रम्य ८६ एकाहमेकभक्ताशी ८८ ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु ८९ कृत्वा पापं न गूहेत ७९ ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा ८७ गवां बन्धनयोक्त्रे षु ७८ मुनीनामात्मविद्यानां ८३ गायत्रीरहितो विप्रः ८५ यथा काष्ठमयी हस्ती ८३ नोवघस्याऽऽनुरूपेण ८८ यथाऽश्मनि स्थितं तोयं ८२ ग्रामस्थानं यथा शून्यं ८३ यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु ८४ चतुरहं त्वेकभक्ताशी ८८ यद् वदन्ति तमोमूढा ८१ चत्वारो वा त्रयो वाऽपि ८१ ये पठन्ति द्विजा वेदं ८४ चत्वारो वा त्रयो वाऽपि ८२ राज्ञश्चाऽनुमते स्थित्वा ८६ चातुर्वेद्योऽविकल्पी च ८५ वेद-वेदाङ्गविदुषा ७८ चित्रकर्म यथाऽनेक- ८४ संशये तु न भोक्तव्यं ७९ ते हि पापे कृते वैद्या ८० सचैलं वाग्यतः स्नात्वा ८० त्रिदिनं चैकभक्ताशी ८८ सद्यो निःसंशये पापे ७९ दिनद्वयं चैकभक्तो ८८ सम्प्रणीतः श्मशानेषु ८४ दुःशीलोऽपि द्विजः पूज्यो ८५ स-शिखं वपनं कृत्वा ८६ धर्मशास्त्ररथाऽऽरूढा ८५ सावित्र्याश्चाऽपि गायत्र्याः ८०
Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri ( १४९ ) ९. नवमोऽध्यायः श्लोकाः पृष्ठाङ्काः श्लोकाः पृष्ठाङ्काः अकृत्वा वपनं तेषां १०० त्रिसन्ध्यं स्नानमित्युक्तं १०१ अङ्गुष्ठमात्रस्थूलस्तु ९१ दण्डादूर्ध्वं यदन्येन ९० अतिदाहेऽतिवाहे च ९५ दहनात्तु विपद्येत ९५ अतिदाहे चरेत् पादं ९५ द्विगुणे व्रत आदिष्टे १०० अन्यत्राङ्कन-लक्ष्मभ्यां ९५ नदीषु सङ्गमे चैव १०१ आराधितस्तु यः कश्चिद् ९७ नदीष्वथ समुद्रेषु ९० एका चेद् बहुभिः काचिद् ९९ न नारिकेलैर्न च शाणबालैः ९६ एको हतो यैर्बहुभिः समेतै- ९९ न स्त्रियाः केशवपनं १०१ कामाऽकामकृतक्रोधौ ९१ निशि बन्धनिरुद्धेषु ९८ काष्ठ-लोष्ठक-पाषाणैः ९४ निष्पन्नसर्वगात्रैस्तु ९२ कुशैः काशैश्च बध्नीयाद् ९६ पञ्च सान्तपने गावः ९४ कूपखाते तटाबन्धे ९७ पादेऽङ्गरोमवपनं ९२ कूपखाते तथा खाते ९७ पादे वस्त्रयुगं चैव ९२ कूपादुक्रमणे चैव ९७ पाषाणेनाथ दण्डेन ९३ क्लीबा दुःखी च कुष्ठी च १०२ पिण्डस्ये पादमेकं तु ९२ गवां संरक्षणार्थाय ८९ प्रमापणे प्राणभृतां ९४ गृहेषु सततं तिष्ठेत् १०१ प्रायश्चित्तं तु तेनोक्त १०० गोपतिर्मृत्युमाप्नोति ९१ प्रेरयन् कूप वापीषु ९७ गो-वृषाणां विपत्तौ च ९९ बन्ध-पाश-सुगुप्ताङ्गो ९६ ग्रामघाते शरोघेण ९८ मूर्च्छितः पतितो वाऽपि ९१ ग्रासं वा यदि गृह्णीयात् ९२ यदि तत्र भवेत् काष्ठं ९६ ग्रासार्थं चोदितो वाऽपि १०० यद्यसम्पूर्णसर्वाङ्गो ९४ चरेत् सान्तपन काष्ठे ९४ यन्त्रिता गौश्चिकित्सार्थं ९८ तत्पापं तस्य तिष्ठेत् १०१ यावत्सम्पूर्ण-सर्वाङ्ग- ९३ तदेव बन्धनं विद्यात् ९१ योक्त्र-दामक-दौरैश्च ९० Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
श्लोकाः पृष्ठाङ्काः श्लोकः पृष्ठाङ्काः
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri ( १५० )
श्लोकाः पृष्ठाङ्काः श्लोकः पृष्ठाङ्काः योक्त्रेषु तु त्रिपादं स्यात् ९० शृङ्गभङ्गेऽस्थि-भङ्गे च ९३ रोधनं बन्धनं चैव ९५ संग्रामे प्रहतानां च ९८ रोध-बन्धन-योक्त्राणि ९० स न्याति नरकं घोरं १०२ लाङ्गुले पादकृच्छ्रं तु ९३ सर्वान् केशान् समुद्धृत्य १०१ वेश्मद्वारे निवासेषु ९८ स्त्री-बाल भृत्य-गो-विप्रेषु १०२ व्यापन्नानां बहूनां च ९९ हते तु रुधिरं दृश्यं १०० व्रण भङ्गे च कर्तव्यः ९३
१०. दशमोऽध्यायः इतरेषामहोरात्रं १११ जप-होम-दया-दानैः १११ उल्लिख्य तद्गृहं पश्चात् ११० जारेण जनयेद् गर्भं १०९ एकैकं ह्रासयेद् ग्रासं १०३ तत्र स्थित्वा निराहारा १०६ एतास्तु मोहितो गत्वा १०५ त्रिरात्रमुपवासित्वा १०६ कामान्मोहात्तु या गच्छेत् १०९ दशगोमिथुनं दद्याच्छुद्धि १०५ कुक्कुटाण्डप्रमाणं तु १०३ दशमे तु दिने प्राप्ते १०९ कृत्वा सान्तपनं कृच्छ्रं १०८ न प्रदुष्यन्ति दर्भाश्च १११ खरी च सूकरीं गत्वा १०५ पतिताद्धं शरीरस्य १०८ गायत्रीं च जपेन्नित्यं १०४ पुंसो यदि गृहे गच्छेत् ११० गुरुपत्नीं स्नुषां चैव १०५ प्राजापत्यं चरेत् कृच्छ्रं १०४ गोद्वयं दक्षिणां दत्वा १०५ प्राजापत्यद्वयं कुर्याद् १०४ गोद्वयं दक्षिणां दद्यात् १०४ प्राजापत्येन शुद्धयेत १०८ गोद्वयं दक्षिणां दद्यात् १०७ प्रायश्चित्तं चरेद् विप्रो १११ गोमूत्रं गोमयं क्षीरं १०८ प्रायश्चित्ते ततश्चीर्णे १०३ चाण्डालीं वा श्वपाकीं वा १०३ बन्दिग्राहे भयार्त्ता वा १०६ चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु १०२ ब्राह्मणी तु यदा गच्छेत् १०९
Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri ( १५१ )
श्लोकाः पृष्ठाङ्काः श्लोकाः पृष्ठाङ्काः ब्राह्मणी तु यदा गच्छेत् ११० विप्रान् दश परान् कृत्वा १०६ भर्ता चैव चरेत् कृच्छ्रं ११० व्रतं चरति तद्यावत् १०७ मंद-मोहगता नारो १०९ सम्भावांश्चोधयेत् सर्वान् ११० महिष्युष्ट्री-खरीगामी १०६ स शिखं वपनं कृत्वा १०३ मातृष्वसृगमे चैव १०५ सुवर्णं पञ्चगव्यं च १०७ यथा भूमिस्तथा नारी १०८
●
११. एकादशोऽध्यायः
अज्ञानाद् भुञ्जते विप्राः ११५ क्षीरं सप्तपलं दद्याद् ११८ अतिकृच्छ्रं च रुधिरे १२३ गायत्र्यष्टसहस्रेण ११५ अपचस्य च भुक्त्वाऽन्नं १२२ गायत्र्याऽऽदाय गोमूत्रं ११९ अमेध्य-रेतो गोमांसं ११२ गोमूत्रं कृष्णवर्णायाः ११८ आपत्कालेषु विप्रेण ११६ गोमूत्रं गोमयं क्षीरं ११८ आपो हिष्ठेति चाऽऽलोड्य ११९ घृत तैलं तथा क्षीरं ११४ उद्धृत्य प्रणवेनैव १२० तथैव क्षत्रियो वैश्यो ११२ उष्ट्रीक्षीरमविक्षीर- ११४ तेजोऽसि शुक्रमित्याज्यं ११९ ऋषिभिर्धर्मतत्त्वज्ञ १२३ तेषां निन्दा न कर्तव्या १२३ एकपङ्क्त्युपविष्टानां ११३ त्रिरात्रमुपवासी स्याद् १२४ एकाहेन तु वैश्यस्तु १२२ दशसाहस्रमभ्यस्ता १२४ एताभिश्चैव होतव्यं १२० दाता प्रतिग्रहीता च १२२ एतैरुद्धृत्य होतव्यं १२० दास-नापित-गोपाल- ११६ कपिलायाः घृतं ग्राह्यं ११८ द्विज-शुश्रूषणस्तान् ११५ कूपे च पतितां दृष्ट्वा १२१ नारं तु कुणपं काकं १२१ क्षत्रियाच्छूद्रकन्यायां ११७ पञ्चगव्यं पिबेच्छूद्रो ११२ क्षत्रियाश्चाऽपि वैश्यश्च ११४ परपाकनिवृत्तोऽसौ १२२ क्षत्रियोऽप्यभोज्यं भुक्त्वा ११३ पिबतः पतितं तोयं १२१
Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri ( १५२ ) श्लोकाः पृष्ठांकाः श्लोकाः पृष्ठांकाः पीयूष श्वेत-लशुनं ११४ वहणश्चैव गोमूत्रे १२१ प्रायश्चित्तं भवेत् पुंसः १२२ विवादेनापि निर्जित्य १२३ बालै-र्नकुल-मार्जारै- ११३ वैयाघ्रमाक्षं सैहं वा १२१ ब्रह्मकूर्चो दहेत् सर्वं १२० वैश्यकन्यासमुद्भूतो ११७ ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः ११७ शुष्कान्नं गोरसं स्नेहं ११६ ब्राह्मणस्य यदा भुङ्क्ते ११५ शूद्रकन्यासमुत्पन्नो ११७ भाण्डस्थितमभोज्येषु ११७ शूद्राणां नोपवासः स्यात् ११८ मण्डूकं भक्षयित्वा तु ११४ शूद्रान्नं सूतकान्नं च ११२ मद्य-मांसरतं नित्यं ११५ सततं गृहस्थधर्मो यो १२३ मोहाद् भुङ्क्षी यस्तत्र ११३ स्नात्वा तिष्ठन्नहः शेष- १२३ यदि भुक्तं तु विप्रेण ११३ १२. द्वादशोऽध्यायः अग्निकार्यात् परिभ्रष्टाः १३० एतत् पाराशरं शास्त्रं १४० अग्निचित्कपिला सत्री १३३ कामतस्तु कृतं यत्स्यात् १३९ अजिनं मेखला दण्डो १२५ कुटुम्बिने दरिद्राय १३४ अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं १२५ कुशैः पूतं भवेत् स्नानं १३० अनडुत्संहितां गां च १३९ कृच्छ्रे देव्ययुतं चैव १३६ अरणि कृष्णमार्जारं १३३ क्षुते निष्ठीवने चैव १२८ अर्द्धे भुक्ते तु यो विप्रः १३२ खलयज्ञे विवाहे च १२९ अवधूनोति च यः केशान् १२७ गवां चैवाऽनुगमनं १४० अष्टादशदिनादर्वाक् १३४ गवां शतं सैकवृष १३३ अस्थिसञ्चयनात् पूर्वं १२९ गृध्रो द्वादश जन्मानि १३१ अस्नात्वा नैव भुञ्जीत १३२ गृहद्वारेषु तिष्ठामि १३७ आग्नेय भस्मना स्नान- १२६ गृहस्थस्तु दयायुक्तो १३२ उपस्पृशेत् त्रिषवणं १३५ गोद्वयं दक्षिणां दद्यात् १२६ ऊर्ध्वोच्छिष्टमधोच्छिष्ट- १३६ चैत्यवृक्षश्चितियूप- १२९ Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
( १५३ ) श्लोकाः पृष्ठांकाः श्लोकाः पृष्ठांकाः जलाग्निपतने चैव १२५ यजेत वाऽश्वमेधेन १३८ जले स्थलस्थो नाऽऽचा- १२८ यत्तु सातपवर्षेण १२६ ततः सन्निधिमात्रेण १३४ ययाऽध्ययनकर्माणि १४० तपोवनेषु तीर्थेषु १३७ यस्तु क्रुद्धः पुमान् ब्रूयात् १३५ तस्माद् वृषलभीतेन १३० युगं युगद्वयं चैव १३४ दक्षिणार्थं तु यो विप्रः १३१ रोमकूपेष्ववस्थाप्य १२७ दशयोजनविस्तीर्णं १३८ वर्जयित्वा विकर्मस्थान् १३७ दुःस्वप्नं यदि पश्येद् १२४ विण्मूत्रभोजी शुद्धयर्थं १२५ दुराचारस्य विप्रस्य १३५ विद्यमानेषु हस्तेषु १३५ द्वियोजने तीर्थयात्रा १३६ विन्ध्यादुत्तरतो यस्य १३८ निराशास्ते निवर्त्तन्ते १२७ वापी-कूप-तडागाद्यै- १३४ न्यायोपार्जितवित्तेन १३३ शिरः प्रावृत्य कण्ठं वा १२७ पराशरमतं तस्य १३८ शूद्रान्नं शूद्रसम्पर्कः १३० पुत्रजन्मनि यज्ञे च १२९ शूद्रान्न-रस-पुष्टस्य १३० प्राजापत्यद्वयेनैव १२५ श्रान्तः क्रुद्धस्तमोऽन्धो १३५ ब्रह्महत्यादिभिर्मर्त्यो १३३ संक्रामन्ति हि पापानि १३९ ब्राह्मणस्य प्रवक्ष्यामि १२५ सदाचारस्य विप्रस्य १३६ ब्राह्मणानां प्रसादेन १३८ स पावयेदथात्मान- १२० भास्करस्य करैः पूतं १२८ सपुत्रः सह भृत्यैश्च १३८ भुञ्जानेषु तु विप्रेषु १३२ समुद्रसेतुगमनं १३७ भोजनेषु च तिष्ठत्सु १३२ सर्वं गङ्गासमं तोयं १३० मद्यपश्च द्विजः कुर्यान् १३८ सहस्रं तु जपेद् देव्याः १३७ मरुतो वसवो रुद्रा १२८ सेतुं दृष्ट्वा समुद्रस्य १३८ महानिशा तु विज्ञेया १२१ स्नातुं यान्तं द्विजं सर्वे १२६ मृत-सूतक-पुष्टाङ्गा १३१ स्नात्वा पीत्वा क्षुते सुप्ते १२८ मौनव्रतं समाश्रित्य १३१ स्नानानि पञ्च पुण्यानि १२६ यः शूद्रया पाचयेन्नित्यं १३१ इति श्लोकानुक्रमणिका समाप्ता ● ●
शास्त्रिकृत, संशोधित-सम्पादित, अनुवादित, शुद्धातिशुद्ध,
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri
काशी के ख्याति-प्राप्त विद्वान् आचार्य पण्डित श्री शिवदत्तमिश्र- शास्त्रिकृत, संशोधित-सम्पादित, अनुवादित, शुद्धातिशुद्ध, समस्त विद्वानों एवं सम्मानित धर्माचार्यों-द्वारा मुक्तकण्ठ से प्रशंसित, सर्वश्रेष्ठ, महत्त्वपूर्ण कृतियाँ १. बृहत्स्तोत्ररत्नाकर [ स्तोत्र सं० ४४२ ] — १८.०० २. गायत्री-रहस्य अथवा गायत्री पञ्चाङ्ग — ‘शिवदत्ती’ भा. टी. १४.०० ३. पाराशरस्मृति — ‘शिवदत्ती’ भाषा टीका ८.०० ४. वाञ्छाकल्पलता — ‘जयन्ती’ भाषा टीका ६ ०० ५. बगलोपासनपद्धति अर्थात् बगलापञ्चाङ्ग-‘शिवदत्ती’ भा.टी. १०.०० ६. अन्नपूर्णव्रतकथा — ‘सावित्री’ भाषा टीका २.०० ७. संकटास्तुति — ‘सङ्कटाप्रिया’ हिन्दी टीका सहित २.०० ८. सूक्त संग्रह-कनकधारास्तोत्र-गणेशाथर्वशीर्ष-देव्यपराधक्षमापनसहित २.०० ९. दुर्गाकवच — ‘पुष्पा’भिध’ भाषाटीका १.५० १०. गङ्गालहरी — ‘शिवदत्ती’ भाषाटीका १.०० ११. प्रत्यङ्गिरास्तोत्र — ‘शिवदत्ती’ भाषाटीका १.२० १२. विपरीत प्रत्यङ्गिरास्तोत्र — ‘शिवदत्ती’ भाषाटीका १.२० १३. लक्ष्मीनारायणहृदय — लक्ष्मीलहरी सहित : भाषाटीका १.०० १४. ऋणमोचन मंगलस्तोत्र — ‘शिवदत्ती’ भाषाटीका १.५० १५. संकटाव्रतकथा — राष्ट्रभाषा हिन्दी में - स्तुतिसहित १.०० १६. अन्नपूर्णस्तोत्र — कवचसहित ०.३० १७. नारायणकवच — ‘द्रौपदी’ भाषाटीका ०.६० १८. लांगूलास्त्र शत्रुञ्जय-हनुमत्स्तोत्र — ‘शिवत्त’ भाषाटीका ०.८० १९. पुरुषसूक्त' श्रीसूक्त' च — लक्ष्मीसूक्त सहित ०.३० २०. शनिस्तोत्र — ‘शिवदत्ती’ भाषाटीका ०.८० २१. आदित्यहृदयस्तोत्र — नवग्रहस्तोत्र सहित ०.३० पुस्तक-प्राप्ति-स्थान : ठाकुरप्रसाद ऐण्ड सन्स बुकसेलर राजादरवाजा, वाराणसी-१ मुद्रक—स्वतन्त्र भारत प्रेस, हड़हा, वाराणसी
Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri Prof. Madhav Prasad Lamichhane Collection, Kathmandu, Nepal
CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri आचार्य-पण्डित-श्रीशिवदत्तमिश्र-शास्त्री रचित पुस्तकें । दुर्गाार्चन पद्धतिः बृहत्स्तोत्र-रत्नाकरः १८) भाषा टीका २४) हनुमद्-रहस्यम् गायत्री-रहस्यम् " १४) भाषा टीका १४) बगलामुखी-रहस्य " ८) राम-रहस्यम् " १०) पाराशर-स्मृतिः " ८) वांछाकल्पलता " ६) अन्नपूर्णा व्रत-कथा " २) सङ्कठा-स्तुति " १)५० अनन्त व्रत कथा " ३) प्रत्यङ्गिरास्तोत्रम् " १)२० विष्णु सहस्रनामावली २)५० नवग्रह स्तोत्रावली )६० शिव सहस्रनामावली २)५० देवीसहस्रनामावली २)५० प्रदोष-व्रत-कथा सूक्तसंग्रह २)०० भाषा १)५० दुर्गाकवच भाषा टीका १)५० हरितालिका व्रत लक्ष्मीनारायणहृदयम् १)५० कथा भाषा १) विवाह पद्धति भाषाटीका ५) विष्णुसहस्रनाम ऋणमोचन मङ्गल स्तोत्रम् भाषा टीका ६) भाषा टीका १ ५० गोपालसहस्रनामावली २)५० दुर्गापाठ मूल बड़ा ८) इस प्रकार की पुस्तक मिलने का पता- ठाकुरप्रसाद एण्ड सन्स बुकसेलर, राजादरवाजा, वाराणसी । मुद्रक- स्वतन्त्रभारत प्रेस, वाराणसी ।