पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ८७ )

प्रदक्षिणमग्निं परीत्योपविशति । १

परिदानान्तरं माणवकः अग्निं प्रदक्षिणं यथा स्यात्तथा परीत्य-परिक्रम्य, उपविशति अग्नेः पश्चात्—पश्चिमायां दिशि, आचार्यस्योत्तरभागे ।

अन्वारब्ध आज्याहुतीर्हुत्वा प्राशनान्तेऽथैनं सं
शास्तिब्रह्मचार्यस्यपोशान, कर्म कुरु, मा दिवा सुषुप्या,
वाचं यच्छ, समिधमाधेह्यपोशानेति । २

ततः—अन्वारब्धः—ब्रह्मणा स्पृष्टः आचार्यः, आज्याहुतीः—आघारादिस्विष्टकृदन्ताश्चतुर्दशाहुतीः, हुत्वा प्राशनान्ते—संस्रवप्राशनान्ते अथ—अनन्तरम्, आचार्यः, एनं—समीपे वर्त्तमानं माणवकं संशास्ति—शिक्षयति । यथा—ब्रह्मचारी असि इत्याचार्येण पृष्टः अशानि इति माणवकः ब्रूयात् । तथा अपोऽशान इत्युक्तः अशानि इति, कर्म कुरु इत्युक्तः करवाणि इति, मा दिवा सुषुप्या इत्युक्तः न स्वपामि इति, वाचं यच्छ इत्युक्तः यच्छानि इति, समिधमाधेहि इत्युक्तः आदधानि इति, अपोऽशान इत्युक्तः अशानि इति ब्रूयात् । यच्छ-नियमय । आधेहि—अग्नौ प्रक्षिप ।

अथास्मै सावित्रीमन्वाहोत्तरतोऽग्नेः प्रत्यङ्मुखायोपविष्टायो-
पसन्नाय समीक्षमाणाय समीक्षिताय । ३

अथ— अनुशासनानन्तरम् आचार्यः अग्नेः उत्तरतः—उत्तरस्यां दिशि उपविष्टाय, प्रत्यङ्मुखार्थ— पश्चिमाभिमुखाय, उपसन्नाय—पादोपसंग्रहणादिना भजमानाय, तथा, समीक्षमाणाय—सम्यगाचार्यमवलोकयते, समीक्षिताय—आचार्येण अवलोकिताय अस्मै—प्रागुक्ताय ब्रह्मचारिणे, सावित्रीं—सवितृदेवत्यां “तत्सवितु”रिति ऋचम् अन्वाह—उपदिशति ।

दक्षिणतस्तिष्ठत आसीनाय वैके । ४