पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १३५ )

तत्र— ऐन्द्रम्—इन्द्रदेवत्यं, पायसं—पयसा सिद्धं चरुं दधिमधु-घृतसिश्रं—दधिमधुघृतैः मिश्रितं कृत्वा "इन्द्राय स्वाहा, इन्द्राण्यै स्वाहा, अश्विभ्यां स्वाहा, आश्वयुज्यै पौर्णमास्यै स्वाहा, शरदे स्वाहा, इति पञ्चभिः मन्त्रैः प्रतिमन्त्रं पञ्चाहुतीः जुहोति ।

प्राशनान्ते दधिपृषातकमञ्जलिना जुहोति
“ऊनं मे पूर्यतां पूर्णं मे माविगात् स्वाहेति । ३

ततः प्राशनान्ते—स्विष्टकृत्प्रभृतिसंस्रवप्राशनान्ते दधिपृषातकं—दधिमिश्रितमाज्यम् अञ्जलिना जुहोति "ऊनं मे पूर्यता"मित्यादिना मन्त्रेण । दुग्धमिश्रितमाज्यं यद्यपि पृषदाज्यं भवति तथापि अत्र वचनात् दधिपृषातकग्रहणम् ।

मन्त्रार्थः—हे इन्द्र ! मे—मम यत् ऊनं, तदनेन होमेन, पूर्यतां—पूर्णं क्रियताम् । यच्च पूर्णं तच्च, माविगात्—अपूर्णतां न गच्छतु ।

दधिमधुघृतमिश्रममात्या अवेक्षन्त आयात्विन्द्र इत्यनुवाकेन । ४

होमानन्तरम् अमात्याः—गृहजनाः, अमा—गृहं तत्र भवाः यजमानगृहजनाः भ्रातृपुत्रादय इत्यर्थः । ते दधिमधुघृतमिश्रं हुतशेषं पायसम् 'आयात्विन्द्रोऽत्रस' इत्यनुवाकेन अवेक्षन्ते पश्यन्ति । अनुवाको यथा—

आयात्विन्द्रो वस उपन इह स्तुतः सधमादस्तु शूरः ।
वावृक्षानस्तविर्षीयस्य पूर्वी र्द्यौर्न क्षत्रमभिभूति पुष्यात् । इति
(शु. य. २०-४७) आरभ्य 'यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
(शु. य. २०-५४) इत्यन्तः ।

मातृभिर्वत्सान्त्संसृज्य ताꣳ रात्रिमाग्रहायणीं च । ५

ताम्—आश्विनपूर्णिमारात्रिम्, आग्रहायणीं—मार्गशीर्षपूर्णिमारात्रिं च अत्र अत्यन्तसंयोगे द्वितीया, मातृभिः जननीभिर्धेनुभिः सह वत्सान् संसृज्य—संसृष्टान् कृत्वा, स्थापयेत् तेन सन्ध्यायां वत्सान् मातृभिः सह