पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १३६ )

अवतु-पालयतु ! इन्द्रो वा एतैः सम्पत्त्यादिभिः युक्तां मम प्रजां अवतु ।३

यस्याः—सीतायाः, भावे—सम्पत्तौ, वैदिकलौकिकानां कर्मणां भूतिः— अभिवृद्धिः भवति, ताम् इन्द्रपत्नीं सीताम्, उपह्वये—आवाहयामि । सा—सीता, मे—मम, यजमानस्य, कर्मणि कर्मणि—प्रतिकर्म, अनपायिनी—अन्नानां वृद्धिकारिणी, भूयात्—भवतु । ४

या सीता अश्वावती— अश्वादिदात्री, गोमती— गोदात्री, सूनूतावति—सूनृता—मधुरा वाक् तद्वती, या च सीता अतन्द्रिता—सावधाना सती, प्राणभृतः—प्राणिनः, विभर्ति—पुष्णाति, तां ध्रुवां—स्थिरां, खलमालिनीं—धान्यराशियुक्ताम्, उर्वरां—सर्वशस्यसम्पत्कारिणीं सीताम्, अस्मिन् कर्मणि—सीतायज्ञे उपह्वये—आवाहयामि । सा—प्रसिद्धा सीता मे— मम यजमानस्य, अनपायिनी— अविनाशिनी, भूयात्—अस्तु । ५

स्थालीपाकस्य जुहोति “सीतायै यजायै समायै'भूत्या इति । १०

स्थालीपाकस्येत्यत्र अवयवलक्षणा षष्ठी । अर्थात् स्थालीपाकात् किञ्चिदुद्धृत्य पात्रान्तरे कृत्वा जुहोति “सीतायै स्वाहा, यजायै स्वाहा, समायै स्वाहा, भूत्यै स्वाहा, इति चतसृभ्यः देवताभ्यः ।

मन्त्रवत् प्रदानमेकेषाम् । ११

एकेषाम् आचार्याणां मतेन मन्त्रवत्प्रदानम्—आसां देवतानां होमः मन्त्रपूर्वको विधेयः । न केवलं चतुर्थ्यन्तनामभिः स्वाहाकार सहितैः ।

स्वाहाकारप्रदाना इति श्रुतेः । १२

विनिवृत्तिः । १३

देवाः स्वाहाकारप्रदानाः—स्वाहाकारेण प्रदानं येषु ते स्वाहाकार-प्रदानाः जुहोतयः इति श्रुतेः—श्रुतिनिर्देशात् अत्र सीतायज्ञहोमे मन्त्राणां विनिवृत्तिः—अप्रवृत्तिः निरास इति यावत् एतदाह छन्दोगपरिशिष्टे कात्यायनः—