पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १३८ )

२-यन्मे किञ्चिदुपेप्सितमस्मिन् कर्मणि वृत्रहन् । तन्मे सर्व्ठं समृद्ध्यतां जीवतः शरदः शत स्वाहा ॥ ३-सम्पत्तिर्भूतिर्भूमिर्वृष्टिर्ज्यैष्ठ्यं श्रेष्ठ्यं श्रीः प्रजामिहावतु स्वाहा ॥ ४-यस्या भावे वैदिकलौकिकानां भूतिर्भवति कर्मणाम् । इन्द्रपत्नीमुपह्वये सीता ऽसा मे त्वन्नपायिनी भूयात् कर्मणि कर्मणि स्वाहा ॥ ५-अश्वावती, गोमती, सूनृतावतो, बिभर्त्ति या प्राणभृतो अतन्द्रिता खलमालिनीमुर्वरामस्मिन् कर्म्मण्युपह्वये ध्रुवा ऽसा मे त्वनपायिनी भूयात् स्वाहेति । ६

मन्त्राणामर्थः ( पञ्चानां प्रजापतिः आद्ययोरनुष्टुप् तृतीयादिषु प्रतिष्ठा पङ्क्तिजगत्यः लिङ्गोक्ता देवता आज्यहोमे )— पृथिवी, द्यौः प्रदिशः— आग्नेयादिकोणभागाः, दिशः— पूर्वादयः, देवताः, द्युभिः— कान्तिभिः, आवृताः— व्याप्ताः सत्यः, यस्मै— इन्द्राय स्थिताः तम्— इन्द्रम् इह—यज्ञे उपह्वये—समीपमाह्वये । तस्य हेतयः—वज्रादीनि आयुधानि, नः—अस्माकं शिवाः— मङ्गलकारिण्यः, सन्तु— भवन्तु, तस्मै—इन्द्राय, स्वाहा— सुहुतमस्तु । १

हे वृत्रहन्—इन्द्र ! अस्मिन् कर्मणि—सीतायज्ञे, मे—मम, यत्किञ्चित् उपेप्सितम्—अभिलषितं, मे मम यजमानस्य तत्—सर्वम् अभिलषितं समृद्ध्यतां—सम्पद्यताम् । किम्भूतस्य मम ? शतं शरदः—शतं वत्सरान् जीवतः । अहं शतं वर्षाणि जीवामि मम मनोरथपूर्त्तिश्चास्तु इति भावः । २

सम्पत्तिः—धनवृद्धिः, भूतिः—ऐश्वर्य्यम्, भूमिः—आश्रयः क्षेत्रं च, वृष्टिः—अभीष्टस्य पूर्त्तिः । ज्यैष्ठ्यं—ज्येष्ठत्वम् श्रेष्ठ्यं—श्रेष्ठत्वम् । श्रीः—प्रतिष्ठा । एतत्सर्वम् इह—यज्ञे, प्रीतं सत् मम प्रजां—पुत्रादिवर्गम्