पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १६३ )

सूत्रो) पित्र्या इति उद्देशक्रमप्राप्तां चतुर्थीमष्टकामाह । मध्या—मध्ये वर्षे—वृष्टिकाले प्रौष्ठपद्या ऊर्ध्वमष्टमीत्यर्थः । सा तुरीया—चतुर्थी शाकाष्टका—शाकेन कालशाकाख्येन सम्पाद्या अष्टका भवतीति शेषः । चकारः समुच्चयार्थः ।

इति पारस्करगृह्यसूत्रव्याख्यायां मार्गदर्शिन्यां तृतीयकाण्डे तृतीया कण्डिका ॥

—४०४—

( शालाकर्म )

अथातः शालाकर्म । १

अथ— अष्टकाकर्मनिरूपणानन्तरं यतः आवसध्याधानादीनि शालाग्निसाध्यानि अनुविहितानि तदाधारभूतायाः शालायाः करणञ्च नोक्तम्, अतः—अस्मात् कारणात् क्रमप्राप्तं शालाकर्म— शालायाः गृहस्य कर्म—निर्माणादिक्रिया वक्ष्यते इति शेषः ।

पुण्याहे शालां कारयेत् । २

पुण्ये शुभे ज्योतिःशास्त्रादिनोक्तगृहारम्भोचिते सकलदोषवर्जिते अहनि—दिवसे न तु रात्रौ, शालां—गृहं, कारयेत्—निर्मापयेत् । अत्र पुनः पुण्याहग्रहणं त्उदगयनशुक्लपक्षयोरनियमार्थमिति हरिहरः । शालानिर्माणार्थं देशनिर्देशो यद्यपि पारस्कराचार्येण न कृतस्तथापि गोभिलगृह्यसूत्रादिभ्यो (४-७) ऽवगन्तव्यः—

"यदाम्नातं स्वशाखायां पारक्यमविरोधि यत् ।
विद्वद्भिस्तदनुष्ठेयमग्निहोत्रादि कर्मवत् ॥ इति वचनात् ।

तस्या अवटमभिजुहोत्यच्युताय भौमाय स्वाहेति । ३

तस्याः—शालायाः, अवटं —स्तम्भारोपणार्थं खातम् अभिजुहोति—अभिमुखेन जुहोति "अच्युताय भौमाय स्वाहा" इति मन्त्रेण । अत्र अवटमित्येकवचनम् आग्नेयादिकोणचतुष्टयकृतखातपरम् । अवटान्तराणां संस्कार्यत्वाविशेषात् ।