पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( VII )

नापेक्षिताः। सूत्राण्यपि अत्र मन्त्रगर्भितानि। आवश्यकस्थलेषु शाखान्तर- मन्त्राश्चात्र साकल्येनोद्धृताः, स्वशाखामन्त्राश्च प्रतीकमात्रेण । परिशिष्टभागवर्जितोऽयं काण्डत्रयात्मको ग्रन्थः द्विपञ्चाशत् (५२) काण्डिकासम्मलितो मया व्याख्यातः । यमलजननमूलजननशान्त्यादि हरिहरादिभिरप्युपेक्षितमिति मयापि न समाहृतम् । सूत्रविभागश्चात्र पूर्वाचार्याणां सरणिमनुसृत्य मया प्रकल्पितः । क्वचिदतिदीर्घे सूत्रे अर्थग्रहणाय कोमलमतीनां क्लेश आपद्येत इति भिया सूत्रस्य अंशकल्प- नापि कृता (यथा १-१-२ सूत्रे) । साकल्येनात्र दशाधिकानि सप्तशतानि सूत्राणि सन्ति । मन्त्राश्च शाखान्तरीयाः २२६ षड्विंशत्यधिकशतद्वय- परिमिता अत्र उद्धृताः । आकृत्या अदीर्घोऽप्ययं ग्रन्थः अर्थग्रहणावसरे सुदीर्घ इव प्रतीयते ।

पारस्करगृह्यसूत्रग्रन्थस्यास्य कर्क-जयराम-हरिहर-गदाधर- विश्वनाथकृतानि भाष्याण्युपलभ्यन्ते । वासुदेवरेणुदीक्षितयोः व्याख्ये नाममात्रावशेषे । उपलब्धेषु कर्कभाष्यं परमप्रामाणिकमतिप्राचीनं गूढाभिप्रायकं मन्त्रार्थप्रकाशनविधुरं संक्षिप्ततमं च । हरिहरभाष्यं विशदमपि प्रयोगसंवलितमपि मन्त्रार्थशून्यम् । गदाधरभाष्यमसम्पूर्णं विस्तृततममत्युपादेयमपि परीक्षार्थिनामत्तुपयोगि । अन्यद्भाष्यद्वयमपि विस्तृतं दुर्लभं च ! इत्थं भाष्याणां कोमलमतिपरीक्षार्थिछात्राणां पक्षे दुर्ग्राह्यत्वं दुर्लभत्वं चाकलय्य सारल्येन साकल्येन मन्त्रगर्भितानां सूत्राणामाशुग्रहणाय मयायं प्रयत्नः कृतो न पुनः पाण्डित्यप्रकटनाय ।

प्रथमं मया काण्डद्वयस्य व्याख्या कृता । तस्य प्रकाशनाय भारतसर्वकारस्यानुदानमपि प्रार्थितम् । समायाते ततः स्वीकृतिपत्रे पुरीविद्यापीठस्य तात्कालिकप्राचार्यैः डॉ० श्रीजयदेव-(गांगुली) गङ्गोपाध्यायैः एतत् पुस्तकं विद्यापीठप्रकाशनाय दीयतां, पुनश्च सम्पूर्णस्य ग्रन्थस्य व्याख्या अवश्यं करणीयेति अहमनुरुद्धः। तदनुसार- मात्मसम्मतिं प्रदाय अवसरग्रहणानन्तरं तृतीयकाण्डस्य व्याख्याऽपि