पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( २०३ )

ऊर्ध्वबालामित्येके । ७

एके— आचार्याः, तां— च्छविम्, ऊर्ध्ववालाम्— उपरिपुच्छां, परिदधीत इति वदन्ति ।

संवत्सरं भिक्षाचर्यं चरेत् स्वकर्म परिकीर्त्तयन् । ८

तां छविं परिदधानः, संवत्सरं— संवत्सरपर्यन्तं, स्वकर्म— अवकीर्णित्वं परिकीर्त्तयन्—परितः सर्वत्र कीर्त्तयन्—ख्यापयन् अवकीर्णिने मह्यं भिक्षां देहीति प्रकारेण, भिक्षाचर्यं चरेत्—भिक्षेत । "निरुक्तं वा एनः कनोयो भवति इति श्रुतेः कर्मपरिकीर्त्तनम् ।

अथापरमाज्याहुती जुहोति—

कामावकीर्णोऽस्म्यवकीर्णोऽस्मि कामकामाय स्वाहा । कामाभिद्रुग्धोऽस्म्यभिद्रुग्धोऽस्मि कामकामाय स्वाहेति ॥ ९

अथ—अनन्तरम्, अपरं— प्रायश्चित्तान्तरम् उच्यते, यथा— आज्याहुती— आज्याहुतिद्वयं जुहोति । कामावकीर्णोस्मीत्यादिना एकाम् । "कामाभिद्रुग्धोऽस्मीत्यादिना द्वितीयामिति । उभयत्र इदं कामायेति त्यागः । एते च द्वे आहुती आगन्तुकत्वात् चतुर्दशाहुत्यन्ते ।

मन्त्रार्थः— (प्रजापतिः, अनुष्टुप्, कामः, आज्यहोमे) हे काम ! अहं कामावकीर्णः, कामेन—क्षोभकारिणा त्वया, अवकीर्णः—अधः कृत अभिभूतो वा अस्मि । तेन अवकीर्णः—क्षतव्रतः अस्मि । कामाय तुभ्यं स्वाहा—सुहुतमस्तु ।

अथोपतिष्ठते—

सम्मा सिञ्चन्तु मरुतः समिन्द्रः संबृहस्पतिः । सम्मायमग्निः सिञ्चतु प्रजया च धनेन चेति ॥ १०

अथ—होमानन्तरम्, उपतिष्ठते—ऊर्ध्वीभूय प्रार्थयते, समासिञ्चन्त्वित्यादिना मन्त्रेण ।