पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( २०२ )

( अवकीर्णिप्रायश्चित्तम् )
अथातोऽवकीर्णिप्रायश्चित्तम् । १

पशुप्रसङ्गेन नैमित्तिकं पश्वन्तरमाह अथेति—
अथ— इदानीम्, अतः— यतः पशुप्रसङ्गोऽभिहितस्तस्मात्, अवकीर्णिप्रायश्चित्तम्— अवकीर्णिनः स्त्रीप्रसङ्गेन स्खलितब्रह्मचर्यस्य ब्रह्मचारिणः, प्रायश्चित्तं—शुद्धिसम्पादकं कर्म, उच्यते ।

अमावास्यायां चतुष्पथे गर्दभं पशुमालभते । ३-१२-२

अमावास्यायां—यस्यां कस्याञ्चित् कृष्णपञ्चदश्यां तिथौ—चतुष्पथे—चत्वारः पन्थानः यत्र भूभागे स चतुष्पथः तस्मिन् देशे, गर्दभं—रासभं पशुम्, आलभते—संज्ञपयति ।

निर्ऋतिं पाकयज्ञेन यजेत् । ३

निर्ऋतिं—निर्ऋतिनाम्नीं देवतां, पाकयज्ञेन—पाकयज्ञविधानेन पशुना यजेत् । अवकीर्णिनः हविर्यज्ञरूपोऽप्योपि पशुरस्ति अतः पाकयज्ञेन इत्युक्तम् । मनुरपि—
अवकीर्णी तु काणेन गर्दभेन चतुष्पथे ।
पाकयज्ञविधानेन यजेत निर्ऋतिं निशि ॥ ८-५

अप्स्ववदानहोमः । ४

अप्सु—जले, अवदानानां—हृदयादीनां, होमः—देवतोद्देशेन प्रक्षेपः, न तु अग्नौ। अवदानहोमस्य अप्सु विधानात् आघारादीनां लौकिकाग्नौ इति सूच्यते ।

भूमौ पशुपुरोडाशश्रपणम् । ५

भूमौ—भूमावेव न कपालेषु पशुपुरोडाशश्रपणं—पशुपुरोडाशस्य श्रपणं—पाकः । शाखापशौ पुरोडाशाभावात् इह विधीयते ।

तां छविं परिदधीत । ६

ताम् छविम्—आलब्धस्य गर्दभस्य त्वचम् एव परिदधीत—परिहितां कुर्यात् ।