पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( २०१ )

स्थालीपाकमिश्राण्यवदानानि जुहोति । ८
स्थालीपाकमिश्राणि—स्थालीपाकेन—चरुणा, मिश्राणि—संयुक्तानि अवदानानि—पशोः हृदयादीनि, चरुणासह पक्वानि जुहोति ।

पश्वङ्गं दक्षिणा । ६
पश्वङ्गं—पशोः अङ्गम् अस्य पशुबन्धनस्य दक्षिणा । तेन पूर्णपात्रं चरो वेति निवर्त्तते ।

यद्देवते तद्दैवतं यजेत्तस्मै च भागं कुर्यात्तं
च ब्रूयादिममनुप्रापयेति । १०
यद्देवते—यस्य आचार्यादेः अर्घ्यस्य या देवता बृहस्पत्यादिः तद्देवतः स पशुयागः, तस्मिन् तद्देवते यागे, तद्दैवतम्—अर्घ्यदैवतम् । यथा आचार्यविषये बृहस्पतिं यजेत्, तस्मै—अर्घ्याय आचार्यादये च पशोः किञ्चिदङ्गं भागं—प्राप्यं कुर्यात्, तञ्च अर्घ्यम् आचार्यादिकम् 'इममनुप्रापय' इति ब्रूयात् ।

अर्घ्यदेवता यथा—आचार्यस्य बृहस्पतिः, ब्रह्मणश्चन्द्रमाः, उद्गातुः—पर्जन्यः, होतुरग्निः, अध्वर्योः अश्विनौ, विवाह्यस्य वरस्य प्रजापतिः, राज्ञ इन्द्रः, प्रियस्य मित्रः, स्नातकस्य विश्वेदेवाः, इन्द्राग्नी वा इति ।

नद्यन्तरे नावं कारयेन्न वा । ११
नद्यन्तरे—नदीमध्यस्थितद्वीपे, नावम्—एकादशाहविहितनवश्राद्धार्थं गोपशुं प्रेतदैवतम् अर्घ्यपशुविधानेन कृत्वा तदवशिष्टेन मांसेन श्राद्धं कुर्यादित्यर्थः । न वेति वैकल्पिको निषेधः । तेन पशुः आचार्यस्य न सम्मतः । प्रेतायोद्दिश्य गामप्येके घ्नन्ती—(३-१०-४६)ति परमतत्वेन प्रदर्शनात् ।

अत्र नवश्राद्धशब्देन प्रथमैकादशाहिकं श्राद्धमुच्यते इति कर्काचार्याः । किन्तु एकादशाहश्राद्धप्रक्रमे “गामप्येके घ्नन्तीति दर्शनात् एकादशाहश्राद्धमेवात्र नवपदेन उद्दिष्टम् ।

इति पारस्करगृह्यसूत्रव्याख्यायां मार्गदर्शिन्यां
तृतीयकाण्डे एकादशी कण्डिका ॥