पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( २०६ )

न स्त्रीब्रह्मचारिणौ सारथी स्याताम् । ६

स्त्री—नारी, ब्रह्मचारी—नैष्ठिकः, उपकुर्वाणकश्च तौ—स्त्री-ब्रह्मचारिणौ सारथी न स्याताम्—न भवेताम् ।

मुहूर्त्तमतीयाय जपेदिहरतिरिहरमध्वम् । १०

देवतादिसमीपे मुहूर्त्तं—क्षणम्, अतीताय—अतिवाह्य 'इहरति'-रित्यादिमन्त्रं जपेत् ।

एके मास्त्विजहरतिरिति च । ११

एके आचार्याः 'मास्त्विवह रति'रितिमन्त्रं जपेदिति मन्यन्ते ।

स यदि दुर्बलरथः स्यात्तमास्थाय जपेत्—
अयं वामश्विना रथो मा दुर्गे मा स्तरोरिषदिति । १२

सः—रथारोही, यदि—चेत्, दुर्बलरथः—दुर्बलः—अदृढः रथः यस्य स दुर्बलरथः स्यात्—भवेत् तर्हि तं रथम्, आस्थाय—आरुह्य "अयं वामश्विना" इत्यादि मन्त्रं जपेत् ।

मन्त्रार्थः— (प्रजापतिः, अनुष्टुप्, अश्विनौ. जपे) हे अश्विना—हे अश्विनौ, वां—युवयोः, अयं रथः दुर्गे—विषमस्थाने, स्तरः—हिंसकात्, मा—मां, मारिषत्—मा हिंसिष्ट । मार्गे रथभङ्गो न भवतु इति सारः ।

स यदि भ्रम्यात् स्तम्भमुपस्पृश्य भूमिं वा जपेत्—
एष वामश्विना रथो मा दुर्गे मा स्तरो रिषदिति । १३

सः—रथः, यदि—चेत्, भ्रम्यात्—वक्रगमनं कुर्यात्, तदा स्तम्भं—रथध्वजदण्डं भूमिं वा उपस्पृश्य "एष वा"मित्यादि जपेत् ।

तस्य न काचनार्त्तिर्न रिष्टिर्भवति । १४

तस्य—एवं जपतः न काचित् आर्त्तिः—पीडा, न च काचित् रिष्टिः—यात्राविघ्नः भवति ।

यात्वा ध्वानं विमुच्य रथं यवसोदके दापयेदेष उ ह वाहनस्यापह्नव इति श्रुतेः । १५