पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( २११ )

आरोहामि अर्थात् अहमिन्द्रो भूत्वा त्वामारोहामि। त्वं च मा—माम्, आरोहिणं, स्वस्ति - निर्विघ्नेन, संपारय—लक्ष्यस्थानं प्रापय।

एतेनैवाश्वारोहणं व्याख्यातम्। ४

एतेन—उक्तेन हस्त्यारोहणेन अश्वारोहणं कर्म व्याख्यातम्—उक्तम्। अतः अश्वसमीपं गत्वा 'अश्वयशसमसि अश्ववर्चसमसी'ति जपेत्। ततः “इन्द्रस्य त्वे”ति मन्त्रेण आरोहेदिति फलितम्।

उष्ट्रमारोक्ष्यन्नभिमन्त्रयते— त्वाष्ट्रोऽसि त्वष्टृदैवत्यः स्वस्ति मां संपारयेति। ५

उष्ट्रम्—क्रमेलकम्, आरोक्ष्यन्— आरोहणं करिष्यमाणः अभिमन्त्रयते—अभिमुखः सन् मन्त्रं पठति 'त्वाष्ट्रोऽसीति'।

रासभमारोक्ष्यन्नभिमन्त्रयते— शूद्रोऽसि शूद्रजन्माग्नेयो वै द्विरेताः स्वस्ति मा संपारयेति। ६

रासभम्—गर्दभम्, आरोक्ष्यन्—आरोहणं करिष्यमाणः “शूद्रोऽसी”ति अभिमन्त्रयते—अभिमुखः सन् मन्त्रं पठति।

मन्त्रार्थः—(विश्वामित्रः, पङ्क्तिः, रासभः, आरोहणे) हे रासभ ! त्वं शूद्रः—हीनः, असि—भवसि, त्वं शूद्रजन्मा—शूद्रं शोकावहं जन्म यस्य तथाभूतः असि। आग्नेयः—अग्निदैवत्यः असि। तथा द्विरेताः—द्विप्रकारकजीवमिश्रितोऽसि। एतेन अत्र गर्दभपदम् अश्वतरपरं ज्ञायते, यतः अश्वात् गर्दभ्यामुत्पन्नः अश्वतरो भवति। सः त्वं मा—मां सम्पारय—लक्ष्यदेशं प्रापय।

पन्थानमभिमन्त्रयते— नमो रुद्राय पथिषदे स्वस्ति मा संपारयेति। ७

सूत्रार्थः सुगमः। पथि सीदति—तिष्ठतीति पथिषत्तस्मै रुद्राय नमः।