पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( २ )

मात्रेण खड्गाकृतिना स्फ्येन प्रागग्रा उदक्संस्थाः स्थण्डिलपरिमाणाः तिस्रो रेखाः कृत्वा, उद्धृत्य-अनामिकाऽङ्गुष्ठाभ्यां रेखाभ्यः पांशूनुद्धृत्य, अभ्युक्ष्य - मणिकाजलेन अभिषिच्य, । एते परिसमूहनादयः पञ्च भूसंस्कारा इति भर्तृयज्ञः, अग्निसंस्कारा इति कर्काचार्याः । परिसमूहनादि दैवे त्रिः त्रिः पित्र्ये सकृत् सकृत् इत्याचार्याः । अग्निं कर्मसाधनभूतं लौकिकं स्मार्त्तं श्रौतं वा अग्निम् , उपसमाधाय - आत्माभिमुखं पूर्वस्यां दिशि स्थापयित्वा ततः :-

दक्षिणतो ब्रह्मासनमास्तीर्य प्रणीय परिस्तीर्यार्थवदासाद्य
१-१-२ (ख)

दक्षिणतः - अग्नेर्दक्षिणस्यां दिशि, ब्रह्मासनं-कर्मसु तत्त्वज्ञस्य ब्रह्माभिधेयस्य ब्राह्मणस्य, तादृशब्राह्मणाभावे पञ्चाशत्कुश - निर्मितस्य ब्रह्मणः, आसनं - वारणादियज्ञियदारुनिर्मितम् आसनम् आस्तीर्य - कुशैः स्तीर्त्वा, ततः यथाविधि ब्रह्माणं वृत्वा, प्रणीय-वारणं द्वादशाङ्गुलदीर्घं चतुरङ्गुलविस्तारं चतुरङ्गुलखातं प्रणीतापात्रं सव्यहस्ते कृत्वा दक्षिणहस्तपात्रस्थोदकेन पूरयित्वा अग्नेरुत्तरतः संस्थाप्य, परिस्तीर्य-ईशानादि प्रागग्रैः कुशैः अग्नेः परिस्तरणं कृत्वा, अर्थवत्—यावद्भिः पदार्थैः अर्थः प्रयोजनं, तावतः पदार्थान्, अग्नेरुत्तरतः पश्चाद् वा आसाद्य-आसादितान् कृत्वा, ते पदार्थाः यथा :—
१) पवित्रच्छेदनानि त्रीणि कुशतरुणानि (२) पवित्रे साग्रे अनन्तर्गर्भे द्वे कुशतरुणे (३) प्रोक्षणीपात्रं वारणं द्वादशाङ्गुलदीर्घं करतलसम्मितखातं पद्मपत्राकृति कमलमुकुलाकृति वा (४) आज्यस्थाली तैजसी मृण्मयी वा द्वादशाङ्गुलविशाला प्रादेशोच्चा (५) तथैव चरुस्थाली (६) सम्मार्ग-कुशाः त्रयः (७) उपयमनकुशाः त्रिप्रभृतयः (८) समिधः तिस्रः पालाश्यः प्रादेशमात्र्यः (६) स्रुवः खादिरो हस्तमात्रोऽङ्गुष्ठपर्वमात्रखात-परिणाहवर्त्तुलपुष्करः (१०) आज्यं गव्यम् (११) चरुश्चेद् व्रीहितण्डुलाः (१२) तण्डुलादिपूर्णपात्रं, वरो वा यथाशक्ति हिरण्यादि द्रव्यं चेति आसाद्य, ततः—