पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ६ )

अग्न्याधेयदेवताभ्यः स्थालीपाकग्ँ श्रपयित्वाऽऽज्यभागाविष्ट्वा-ज्याहुतीर्जुहोति । १-२-७

यजमानः अग्न्याधानकर्म करिष्यन् ब्रह्मोपवेशनादि आज्यभागान्तं कर्म कृत्वा अग्न्याधेयदेवताभ्यः — श्रौतस्य अग्न्याधेयस्य देवताः पवमानोऽग्निः पावकोऽग्निः, शुचिः, अदितिश्च ताभ्यः, चतसृभ्यः देवताभ्यः, स्थालीपाकं—चरुं, श्रपयित्वा—यथाविधि पक्त्वा आज्यभागौ—आघारपूर्वकौ आज्यभागौ हुत्वा, आज्याहुतीः-आज्येन आसादितेन संस्कृतेन घृतेन आहुतीः वक्ष्यमाणाः जुहोति ।

अत्र अग्न्याधेयदेवताभ्य इति बहुवचनम् अग्न्याधेयस्य चतस्रो-देवता इति ज्ञापयति, अग्निरैका, अदितिर्द्वितीया इति देवताद्वयशङ्कां च निराकरोति । विशिष्टस्य देवतान्तरत्वमिति जैमिनीये इन्द्रमहेन्द्राधिकरणे निर्णीतत्वात् । पुनश्च आज्याहुतीनां किं स्थानमिति प्रदर्शनार्थम् "आज्यभागाविष्ट्वा" इत्युक्तम् ।

त्वन्नोऽअग्ने, सत्वन्नोऽअग्न' इमम्मे वरुण' तत्त्वायामि, येते शतम्' अयाश्चाग्ने 'उदुत्तमं' भवतन्न 'इत्यष्टौ । १-२-८

त्वन्नो अग्न इत्यादयः मन्त्रप्रतीकाः । अष्टग्रहणं तु मन्त्रप्रतीकेषु भ्रमवारणार्थम् । सम्पूर्णमन्त्रा यथा—

ओं त्वन्नो अग्ने वरुणस्य विद्वान् देवस्य हेडो अवयासिसीष्ठाः ।
यजिष्ठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेषाग्ँसि प्रमुमुग्ध्यस्मत् ॥ १

ओं सत्वंनो अग्नेऽवमो भवोती नेदिष्ठो अस्या उषसो व्युष्टौ ।
अवयक्ष्व नो वरुणंँरराणो वीहि मृडीकग्ँसुहवो न एधि ॥ २

ओं इमं मे वरुण श्रुधी हवमद्या च मृडय । त्वामवस्युराचके ॥ ३

ओं तत्त्वायामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदाशास्ते यजमानो हविर्भिः ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशग्ँस मा न आयुः प्रमोषीः ॥ ४