पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ५ )

भ्रातॄणां स्वत्वस्य साधारणत्वेन आधानकर्मणि धनस्य विनियोगानर्हत्वात् । अतः भ्रातृमतां विभक्तानाम् आधाने अधिकारः अभ्रातृकस्य तु दारकाले इति व्यवस्थितो विकल्पः ।

आहरणपक्षमाह :—

वैश्यस्य बहुपशोर्गृहादग्निमाहृत्य । १-२-३

वैश्यस्य – तृतीयवर्णस्य, बहुपशोः – पशुभिः समृद्धस्य, गृहात् अग्निम् आहृत्य — वाद्यवेदघोषाद्युत्सवपुरःसरम् आनीय पञ्च-भूसंस्कारसंस्कृते स्थण्डिले तमग्निमुपसमाधाय ब्रह्मोपवेशनादि ब्राह्मणभोजनान्तं कर्म कुर्यात् ।

चातुष्प्राश्यपचनवत् सर्वम् । १-२-४

चत्वारः ब्राह्मणाः प्राश्नन्ति भक्षयन्ति यस्मिन् कर्मणि तत् चातुष्प्राश्यम् । तदर्थं यत् पचनं — पाकः, तत् चातुष्प्राश्यपचनम् तद्वत् सर्वं — सर्वं कर्म कुर्यात् । अयमेव पक्षः आचार्येण पूर्वपक्षरूपेण उपन्यस्तः न तु सम्मत इति कर्कोपाध्यायाः ।

आरणेयपक्षमाह :—

अरणिप्रदानमेके । १-२-५

एके आचार्याः अरणिप्रदानं, प्रशब्दः उपशब्दस्यार्थे, प्रदानम् उपादानं कारणम् उत्पत्तिस्थानम् । अतएव अरणिः प्रदानम् उत्पत्तिस्थानं यस्य अग्नेः सोऽरणिप्रदानः । तम् अरणिप्रदानम् अग्निम् आदधीत इति मन्यन्ते ।

पञ्चमहायज्ञा इति श्रुतेः । १-२-६

आरणेयस्य अग्नेः आधेयत्वे युक्तिं दर्शयति । पञ्चमहायज्ञानां श्रौतत्वात् आरणेये अग्नौ तेषाम् अनुष्ठानं युक्तम् इति अभिप्रायः ।