पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ११ )

मन्त्रार्थः ( आथर्वणऋषिः अनुष्टुप्छन्दः विष्टरो देवता उपवेशने विनियोगः ) अहं यजमानः समानानां — समानजातीयानां मध्ये उद्यताम् — उदयशीलानां ग्रहनक्षत्रादीनां मध्ये सूर्य्य इव वर्ष्मः — पोषकः अस्मि — भवामि । यः कश्च कश्चन मा-मां यजमानम् अभिदासति — हिनस्ति तं पुरुषम् । उद्दिश्य अथवा तत् सदृशमिमं विष्टरम् 'अभितिष्ठामि'—अभिक्रम्य तिष्ठामि तदुपरि तिष्ठामीतिभावः ।

पादयोरन्यं विष्टर आसीनाय । १-३-१०

विष्टरे — विष्टरोपरि यथाशास्त्रम् आसीनाय — उपविष्टाय यजमानाय अन्यं द्वितीयं विष्टरं पादयोः प्रयच्छति तद्वत् ।

सव्यं पादं प्रक्षाल्य दक्षिणं प्रक्षालयति । १-३-११

ततः अन्येन पाद्यं पाद्यं पाद्याद्यम् इति त्रिः उक्ते यजमानेन दत्तं पाद्यं गृहीत्वा प्रथमं सव्यं वामं पादं प्रक्षाल्य ततः दक्षिणपादं प्रक्षालयति क्षत्रियादिवरः ।

ब्राह्मणश्चेद्दक्षिणं प्रथमम् । १-३-१२

ब्राह्मणश्चेत् अर्घ्यस्तर्हि दक्षिणं पादं प्रथमं प्रक्षालयेत् ततो वाममिति क्रमः । प्रक्षालने “विराजो दोहोसि” इति मन्त्र आवर्तनीयः ।

विराजोदोहोऽसि विराजोदोहमशीय
मयिपद्यायै विराजो दोह इति । १-३-१३

( प्रजापति , यजुः, आपः, पादयोः जलप्रक्षेपे )

हे जल ! त्वं विराज.—विशेषेण राजते विराट् अन्नं, तस्य दोहः—परिणामसारः रसः असि । अहं तं विराजः दोहं—मन्त्रसंस्कृतं रसम् अशीय—व्याप्नुयाम् मयि—मद् विषये सः दोहः पाद्यायै—पादयोः साध्वी सपर्या—पूजा पाद्या तस्यै भवेति ।