पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ४६ )

तामुदुह्य यथर्त्तुप्रवेशनम् । १-११-७

तां—वधूम् उदुह्य—विवाहकर्मणा भार्यात्वं संपाद्य, यथर्त्तु—ऋतुमनतिक्रम्य यथर्त्तु ऋतुकाले एव प्रवेशनम्—अभिगमनं कुर्यात् ।

यथाकामी वा काममाविजनितोः संभवामेतिवचनात् । १-११-८

वा—अथवा यथाकामी—स्त्रियाः काममनतिक्रम्य कामः अभिलाषः अस्य अस्तीति यथाकामी, भवेत् । अस्मिन् पक्षे न ऋतुकालगमननियमः । कस्मात् यथा कामी भवेत् इत्यत्र कारणं दर्शयति “काममाविजनितोः संभवामे”ति वचनात् । कामं—स्वेच्छया आविजनितोः आप्रसवात् संभवाम—भर्त्रासह मैथुनं गच्छाम इति इन्द्रविषये स्त्रीणां वरप्रार्थनावचनात् ।

अथास्यै दक्षिणां समधि हृदयमालभते—

यत्ते सुसीमे हृदयं दिवि चन्द्रमसि श्रितम् । वेदाहं तन्मां तद् विद्यात् पश्येम शरदः शतं जीवेम् शरदः शतं शृणुयाम शरदः शतमिति । १-११-६

अथ अस्यै—अस्याः, भार्यायाः, दक्षिणांसमधि—दक्षिणस्कन्धोपरि दक्षिणहस्तं नीत्वा हृदयं—वध्वाः-वक्षःस्थलम आलभते—स्पृशति “यत्ते सुसीमे इत्यादि मन्त्रेण” अयम् हृदयस्पर्शः अभिगमनानन्तरमिति कर्कहरिहरजयरामभर्त्तृ यज्ञगदाधराः । पूर्वमिति केचित् । वस्तुतस्तु पूर्वमेव युज्यते ।

मन्त्रार्थः (प्रजापतिः अनुष्टुप् वधूः हृदयालम्भने)—शोभना सीमा—केशमध्यगता रेखा यस्याः सा सुसीमा, तत्सम्बोधने हे सुसीमे ! ते—तव यत् हृदयं—मनः दिवि—स्वर्गे चन्द्रमसि—चन्द्रे श्रितं—चन्द्राधीनतया स्थितं तदहं वेद—जानामि । तत्—तव हृदयं मां प्रति विद्यात्—जानातु । अन्यत् स्पष्टम् ।