पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ४८ )

मन्त्रेण। केषाञ्चित् मते स्विष्टकृदाहुतेरपि संस्रवः तज्जले प्रक्षेप्यः। एतेनात्र पूर्वोक्तानामाहुतीनां संस्रवप्राशनं नास्ति इति बोद्धव्यम्।

मन्त्रार्थः (प्रजापतिः त्रिष्टुप् वधूः अभिषेके)—हे कन्ये ! तव या तनुः सा पतिघ्नी प्रजाघ्नी पशुघ्नी गृहघ्नी यशोघ्नी अतएव निन्दिता। ततः—तस्मात् कारणात् अनेन अभिषेचनेन एनाम्— निन्दितां तव तनुं जारघ्नीम्—उपपतिघातिनीं करोमि—संपादयामि । सा प्रसिद्धा त्वं विशुद्धा सती मया पत्या—सह जीर्य—निर्दृष्टत्वाद्वृद्धयं गच्छ। तव या निन्दिता तनुः तामभिषेचनेन अनिन्दितां करोमि इति भावः।

अथैनाथ्ं स्थालीपाकं प्राशयति—

प्राणैस्ते प्राणान्सन्दधाम्यस्थिभिरस्थीनि माꣳसैर्माꣳसानि त्वचा त्वचमिति । १-११-५

अथ—अभिषेचनानन्तरम् एना—वधू ं स्थालीपाकं—चरु-शेषं प्राशयति वरः “प्राणैस्ते” इत्यादिना मन्त्रेण।

मन्त्रार्थः (प्रजापतिः यजुः वधूः प्राशने) — हे कन्ये ! ते—तव, प्राणान् मम प्राणैः सह सन्दधामि—संयोजयामि। तथा अस्थिभिः अस्थीनि, मांसैः मांसानि त्वचा त्वचं च संदधामि। एतेन जायापत्योरेक-शरीरत्वं निष्पद्यते।

तस्मादेवंविच्छ्रोत्रियस्य दारेण नोपहासमिच्छेदुत ह्येवं वित्परो भवति । १-११-६

तस्मात् — यस्मात् चतुर्थीकर्म्माणि चरुशेषप्राशनेन वधूः वरेण सह ऐक्यं प्राप्ता तस्मात् एवंवित् — भर्त्तृभार्य्ययोरेकत्वमस्तीति जानानः पुरुषः श्रोत्रियस्य — विदुषः दारेण — भार्य्यया सह उपहासं — मैथुनं न इच्छेत्। हि—यस्मात् एवंवित्—श्रोत्रियः , उत—अपि परः—शत्रुः भवति। अतः परस्त्रीगमनं न कामयितव्यमिति सारः।