पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ५८ )

अथावरावपतनम्— अवैतु पृश्नि शैवलाऽ शुने जराय्वत्तवे । नैव माऽसेन पीवरीं न कस्मिंश्चनायतमवजरायु पद्यतामिति । १-१६-२

अथ—अभ्युक्षणानन्तरम् अवरावपतनम्—अवरम् उल्बं जरायु-वेष्टितं गर्भवेष्टनम् अव—अवाचीनम् अधः पतति अनेन मन्त्रेण जप्तेन इति अवरावपतनः मन्त्रः, तं मन्त्रम् “अवैतु पृश्नि'रित्यादि भर्त्ता स्त्री—समीपे जपति ।

मन्त्रार्थः (प्रजापतिः बृहती अग्निः अवपतने )—हे सोष्यन्ति ! मांसेन पीवरीं—मांसेन पुष्टं जरायु-गर्भवेष्टनं पृश्नि—क्षुद्रं शैवलमिव शैवलं यथा जलोपरि केनापि असंलग्नं तद्वत् वर्त्तमानम् । अवैतु—अव—अधस्तात् एतु—आगच्छतु । तच्च जरायु शुने—कुक्कुरस्य अत्तवे-भक्षितु' भक्षणाय न एतु । पुनश्च तज्जरायु कस्मिंश्चन गर्भव्यथकावयवविशेषे आयतं सम्बद्धं सत् न अवपद्यतां—नाधः पततु । सर्वथा गर्भो न विपद्यतामिति भावः । पीवरीमित्यत्र लिङ्गव्यत्ययः । शुनेः इति षष्ठ्यर्थे चतुर्थी । अत्तवे इत्यत्र तुमर्थे तवेङ् प्रत्ययः ।

जातस्य कुमारस्याच्छिन्नायां नाड्यां मेधाजननायुष्ये करोति । १-१६-३

जातस्य—उत्पन्नस्य कुमारस्य—पुत्रस्य न तु दुहितुः अच्छिन्नायां नाड्याम्—अखण्डिते नाले सति मेधाजननायुष्ये करोति पिता ।

अनामिकया सुवर्णान्तर्हितया मधुघृते प्राशयतिघृतं वा “भूस्त्वयि दधामि । भुवस्त्वयि दधामि । स्वस्त्वयि दधामि । भू-र्भुवः स्वः सर्वं त्वयि दधामीति । १-१६-४

मेधाजननमाह— सुवर्णान्तर्हितया — सुवर्णेन आच्छादितया अनामिकया—उपकनिष्ठिकया अङ्गुल्या मधुघृते—मधु च घृतं च ते मिश्रिते केवलं घृतं वा प्राशयति—कुमारस्य जिह्वायां निमार्टिष्ट, पिता