पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

[ द्वितीयकाण्डः ]
( चूड़ाकरणकेशान्तौ )

सांवत्सरिकस्य चूडाकरणम् । २-१-१

अथ चूडाकरणकेशान्तौ तन्त्रेण सूत्रयति सांवत्सरिकस्येति । सांवत्सरिकस्य—संवत्सरः- अब्दः अतिक्रान्तः यस्य सः सांवत्सरिकः, तस्य कुमारस्य, चूडाकरणं—चूडाकरणसंस्कारं कुर्यात् ।

तृतीये वाऽप्रतिहते । २-१-२

अत्र पक्षान्तरमाह—तृतीये—तृतीयसंवत्सरे, अप्रतिहते—अल्पावशिष्टे, वा इति पक्षान्तरे, अथवा सर्वेषां यथामङ्गलं—यथाकुलाचारं कुर्यात् अग्रिमसूत्रापेक्षया । यस्य कुले नियमो नास्ति तस्य यदृच्छया विकल्पः।

षोडशवर्षस्य केशान्तः । २-१-३

षोडशवर्षस्य—षोडशवर्षाणि अतीतानि यस्य असौ षोडशवर्षः, तस्य सप्तदशे वर्षे केशान्तः—केशान्ताख्यः संस्कारकर्मविशेषः भवति । केशान्ते कालविकल्पाभावात् सर्वे कालविकल्पाः चूड़ाकरण एव न केशान्ते इत्यवगन्तव्यम् ।

यथामङ्गलं वा सर्वेषाम् । २-१-४

सूत्रमिदं चूडाकर्मपरं न केशान्तपरं केशान्ते विकल्पाभावात् इत्युक्तम् । चूडायां तु यथामङ्गलं-यथाकुलाचारम्, असति कुलाचारे स्वेच्छया विकल्प इति बोध्यम् । सर्वेषामिति सर्ववर्णानाम् ।

ब्राह्मणान् भोजयित्वा माता कुमारमादायाप्लाव्याहते वाससी परिधाप्याङ्क आधाय पश्चादग्नेरुपविशति । २-१-५

ब्राह्मणान्-त्रीन् ब्राह्मणान्, भोजयित्वा- भोजनं कारयित्वा माता-जननी, कुमारं- पुत्रम्, आदाय- गृहीत्वा, आप्लाव्य स्नापयित्वा, अहते-नवे सकृद्धौते, वाससी-द्वे वस्त्रे अन्तरियोत्तरीयस्वरूपे परिधाप्य-परिहिते