पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ७५ )

कारयित्वा अङ्के- उत्सङ्गे आधाय- स्थापयित्वा, अग्नेः पश्चात्- पश्चिमभागे उपविशति ।

अन्वारब्ध आज्याहुतीर्हुत्वा प्राशनान्ते शीतास्व- प्सूष्णा आसिञ्चति "उष्णेन वाय उदकेनेह्यदिते केशान् वपेति । २-१-६

ततः पिता अन्वारब्धः—ब्रह्मणा स्पृष्टः, आज्याहुतीः—आधारादिस्विष्ट-कृदन्ताः चतुर्दशाहुतीः हुत्वा, प्राशनान्ते—संस्रवप्राशनान्ते, शीतासु—शीतलासु, अप्सु, उष्णा अपः आसिञ्चति—प्रक्षिपति "उष्णेन वाय" इतिमन्त्रेण ।

मन्त्रार्थः (परमेष्ठी, प्रतिष्ठा वायुः आसेचने)— हे वायो ! उष्णेन उदकेन सह एहि-आगच्छ । हे अदिते ! देवमातः ! केशान् वप-केशान् छिन्धि । अथवा केशान् अभिलक्ष्य उष्णजले शीतजलं वप-प्रक्षिप ।

केशश्मश्रून्विति च केशान्ते । २-१-७

केशान्ते—केशान्तकर्मणि, केशान् वप इति स्थाने केशश्मश्रु वप इति मन्त्रे विशेषः ।

अथात्र नवनीतपिण्डं घृतपिण्डं दध्नो वा प्रास्यति । २-१-८

अथ— उष्णोदकसेकानन्तरम्, अत्र- शीतोष्णोदके, नवनीतपिण्डं घृतपिण्डं दध्नः पिण्डं वा प्रास्यति-प्रक्षिपति—

तत आदाय दक्षिणं गोदानमुन्दति- "सवित्रा प्रसूता दैव्या आप उन्दन्तु ते तनू दीर्घायुत्त्वाय वर्चस इति । २-१-६

ततः—ताभ्यः अद्द्भ्यः चुलुकेन एकदेशमादाय दक्षिणं-शिरसो दक्षिण-प्रदेशस्थं, गोदानं-केशसमूहम्, उन्दति=आर्द्रीकरोति "सवित्रा प्रसूता इति