परिभाषेन्दुशेखर (नागेश भट्ट - व्याकरण परिभाषा सिद्धान्त एवं भैरवी टीका सटीक)

परि० क्र० विवरणम् नित्याऽनित्यत्वे विशेषः ७७. 'तत्तद्वचनमामर्थ्य' न्यायसिद्धा, नित्या × 'काकवद् देवदत्तस्य गृहम्' इति लौकिकन्यायमूलकत्वादियं सिद्धेति यावत् । ७८. 'सिद्धं तु तद्गुणसंविज्ञानात् " × पाणिनेर्यथा लोके' इति भाष्य- प्रामाण्यात् इयं लौकिकन्याय- सिद्धा । ८६. 'येन स्वस्योपकृतं तस्य विरोधो- अनित्या 'कष्टाय०' (३.१.१४) इति 'न यास- ऽन्याय्यः' इति न्यायसिद्धा । (८ स्थलेषु) योः' (७.३.४५) इति च निर्देशादस्या अनित्यत्वं बोध्यम् । तानि चाष्टौ स्थलानि—१. दाक्षिः, २. क्रापयति, ३. अदीदपत्, ४. यासेति, ५. पपिवान्, ६. अग्निमान्, परमवाचा, ७. नदि कुमारी, ८. कष्टायेति । इतोऽन्यत्र प्रवृत्तिरेव । १०६. “लोके बहुषु गच्छत्सु 'राजा नित्या × गच्छति' इति प्रधानं राजा व्यपदिश्यते, राज्ञश्च प्राधान्यं तदधीनप्रवृत्ति-निवृत्तित्वादन्ये- षाम्" इति कैयटप्रदर्शित- लौकिकन्यायसिद्धेयम् । ११०. 'सामान्योपस्थितिकाले निय- अनित्या अनित्यत्वञ्च 'नल्पि' इति लिङ्गात् । मेन विशेषोपस्थापकसामग्र्य- विस्तरस्तु 'स्थानिवत्'-सूत्रभाष्ये भावः' इति न्यायोऽस्या बीजम् । (१.१.५६) द्रष्टव्यः । ११२. 'सहचरणं सहशयोरेव'-समान- " 'द्विस्त्रिचतुर्भ्यः' (५.४.१८) इति सूत्रे स्वभावयोरेव सामानाधिकरण्यं साहचर्येणैव कृत्वोऽर्थस्य ग्रहणे सिद्धे मैत्री च भवति' इति न्याय- कृत्वोऽर्थग्रहणात् एषा अनित्या सिद्धा । बोध्या । ११४. 'प्रतिपदोक्तस्य शीघ्रोपस्थिति- " अनित्यत्वञ्च 'भुवश्च महाव्याहृतेः' कत्वं लाक्षणिकत्वस्य च विलम्बो- (८.२.७१) इत्यत्र महाव्याहृतिग्रह- पस्थितिकत्वमिति लौकिकोप- णात् । स्थितिकृतलाघव'मूलकत्वा- दियं सिद्धा ।

• १६ -