परिभाषेन्दुशेखर (नागेश भट्ट - व्याकरण परिभाषा सिद्धान्त एवं भैरवी टीका सटीक)

परि० क्र० विवरणम् नित्याऽनित्यत्वे विशेषः १०२. ‘विध्यङ्गभूतानां परिभाषाणां × ‘अल्लोपोऽनः (६.४.१३४) इत्यत्र विधेयेनासिद्धतया सम्बन्धा- व्यभिचरितत्वात् भाष्यानुक्तत्वाच्च सम्भवेऽपि तद्विशेषणव्यवस्था- इयमस्वीकार्या । पकत्वेन चरितार्थानां तद्विशे- षणव्यवस्थापकत्वे मानाभावः’ इति तर्क-(युक्ति)-मूलेयम् । १०७. मीमांसाशास्त्रोक्त-‘रथकारा- नित्या तर्कमूलाऽपीयम् । विस्तरस्तु ३१५ धिकरण’न्यायसिद्धा । पृष्ठे भूतितिलके ‘परे तु’ इत्यादिना द्रष्टव्यः । १०९. नियमे हि अश्रुताया अन्यनि- ” अत्र शास्त्रे नियमविधिपदेन मीमांसा- वृत्तेः सामर्थ्यात् परिकल्पनम्, शास्त्रोक्तः ‘परिसंख्या’विधिर्गृह्यते । उक्तानुवाददोषश्चेति लाघवाद् विधिरेव’ इति मीमांसासिद्ध- न्यायमूलेयम् । ११३. ‘प्रकरणादितः श्रुतेर्बलवत्त्वम्’ ” ‘श्रुति-लिङ्ग-वाक्य-प्रकरण-स्थान- इति मीमांसासिद्धन्यायमूलेयम् । समाख्यानां पारदौर्बल्यमर्थविप्रकर्षात्’ इति हि तन्न्यायस्वरूपभूतं मीमांसा- दर्शनसूत्रम् । ११९. ‘येन नाप्राप्ते’ इति न्यायसिद्धा । ” ‘अबाधकान्यपि निपातानि’ इति परिभाषान्तरमपि कैश्चित् पठ्यते, परन्तु भाष्यविरुद्धत्वात् तदुपेक्ष्यमेव । १२२. ‘उपस्थितं परित्यज्य अनुप- ” × स्थितकल्पने मानाभावः’ इति सर्वतन्त्रन्यायसिद्धा । १२३. ‘तत्तत्समानविभक्तिकद्वितीय- ” × योगेन विभक्तस्यानित्यत्वज्ञाप- नम्’ इति युक्तिसिद्धा । १२५. ‘स्पष्टमेव पठितव्येऽनुमानाद् × अनयैव ज्ञापक-न्यायसिद्धानां परि- बोधनमसार्वत्रिकम्’ इति भाषाणां नित्यानित्यत्वम्, न तु वाच- न्यायसिद्धा । निकीवत् नित्यत्वमात्रमित्यवगन्तव्यम् । ३. ज्ञापकसिद्धा ६. ‘अनेकाल् शित्०’ (१.१.५५) नित्या मूले ‘शिद्ग्रहणमेव’ इत्यत्र एवकारो- इति सूत्रे ‘शिद्’-ग्रहणं ऽप्यर्थकः । ज्ञापकम् ।

• २० -