परिभाषेन्दुशेखर (नागेश भट्ट - व्याकरण परिभाषा सिद्धान्त एवं भैरवी टीका सटीक)

परि० क्र० विवरणम् नित्याऽनित्यत्वे विशेषः ७९ 'अव्ययेऽयथाभिप्रेताख्याने' अनित्या अनित्यत्वन्तु 'तृतीया च होश्छन्दसि' (३.४.५९) इति सूत्रे णमुल्- (२.३.३) इति सूत्रे चानुकृष्टस्य ग्रहणं ज्ञापकम्। द्वितीयापदस्य 'अन्तराऽन्तरेण युक्ते' (२.३.४) इति उत्तरसूत्रेऽनुवृत्तत्वाद् बोध्यम्। 'लुटि च कॢपः' (पा० १.३.९३) इति सूत्रस्थेन अनुवृत्त्यर्थकचकार- प्रत्याख्यानेन 'कुलिजाल्लुक्खौ' च (५.१.५५) इति सूत्रभाष्यविरोधेन चेयमस्वीकार्या। ८०. नोत्तरपदे०' (६.२.१४२) इति × 'उच्चैरुदात्तः' (१.२.२९) इति सूत्रे सूत्रे पृथिव्यादिपर्युदासो कैयटेन अनावश्यकत्वोक्तेः, भाष्य- ज्ञापकः। कृताऽपि तदुक्तेर्ध्वनिनोपबृंहितत्वाच्च इयमस्वीकार्या। ८१. 'यतोऽनावः (६.१.२१३) इति नित्या × सूत्रे अनोपप्रतिषेधो ज्ञापकः। ८२. 'वामदेवाड् ड्यड्ढ्यौ' नित्ये टीकाकृतस्तु—'परे तु' इत्यादिना (४.२.९) इति सूत्रे ड्या- उभयोः परिभाषयोरेकैव परिभाषा ड्यतोर्द्वित्वकरणमेनयो- कर्तव्या, महालाघवादिति (२८१ र्ज्ञापकम्। पृष्ठे) प्राहुः। ८४. 'णचः स्त्रियाम्०' (५.४.१४) नित्या × इति सूत्रे स्त्रियामित्युक्ति- र्ज्ञापिका। ८५. 'प्रतेरंश्वादयस्तत्पुरुषे' ,, × (६.२.१९३) इति सूत्रनिर्दिष्टे अश्वादिगणे राजन्शब्दपाठो ज्ञापकः। ८७. 'बिल्वकादिभ्यश्छस्य लुक् ,, न्यायसिद्धाऽपीयम्, लौकिकोऽयं न्यायः। (६.४.१५३) इति सूत्रे एकैकस्मिन् प्रयोजने येषां साधिकार- छग्रहणं ज्ञापकम्। स्तत्र अन्यतरनिवृत्तौ इतरनिवृत्तिः' इति कैयटोक्तेः, 'समुच्चयार्थकै'- त्यादिग्रन्थकृदुक्तेश्च (पृ० २९५)। ८८. 'कामताच्छील्ये' (६.४.१७२) अनित्या अनित्यत्वन्तु 'छात्रादिभ्योऽण् (पा० इत्यत्र कामंशब्दस्य निपातनात् ४.४.६२) इति वक्तव्ये णग्रहणात्। सिद्धिर्ज्ञापिका।

• २४ -