परिभाषेन्दुशेखर (नागेश भट्ट - व्याकरण परिभाषा सिद्धान्त एवं भैरवी टीका सटीक)

१२०-१२१ प० विचारः ] तत्त्वप्रकाशिकासमलङ्कृत-भूतिभूषितः ३२९ निमित्तत्वाच्च ‘न वृद्भूद्भ्यश्चतुर्भ्य’ इति निषेधस्य बहिरङ्गत्वेन अन्तरङ्ग- त्वाद् उदित्त्वलक्षणस्येड्विकल्पस्याऽऽपत्तिरत आह— निषेधाश्च बलीयांसः ॥ १२१ ॥ —: ✤ :— अन्तरङ्गादुपजीव्यादपि बलीयांस इत्यर्थः । चतुर्भ्य इति तु स्पष्टार्थमेव । अत एव तत्प्रत्याख्यानं भाष्योक्तं सङ्गच्छते । अत एव सवर्णसंज्ञादेर्निषेधविषये न विकल्पः ; अन्यथा मीमांसक- रीत्या विधेरुपजीव्यत्वेन प्राबल्यात् तस्य सर्वथा बाधानुपपत्त्या दुर्वारः स इति मञ्जूषायां विस्तरः । अत एव ‘द्वन्द्वे च, विभाषा जसी’ति चरितार्थम् । न न्यायविषयः । नन्वेवं ‘भूयादि’त्यत्र ‘स्कोरि’ति ‘भवेदि’त्यत्र ‘लिङः सलोपे’ति च सकारद्वयलोपानापत्तिः। आद्ये प्रथमप्रवृत्तौ पदपदेन यस्य समुदायस्य ग्रहणं द्वितीयप्रवृत्ता- वपि तेनैव पदपदेन तस्य ग्रहणात् । द्वितीयेऽपि लिङ्पदेनैव तस्य समुदायस्य प्रवृत्ति- द्वयेऽपि ग्रहणादिति चेन्न । अत्र प्रथमप्रवृत्तौ यद्घटकेत्यत्र यत्पदेन तच्छास्त्रीयैककालिक- प्राप्तिविषयानेकार्थघटितस्य ग्रहणेन आद्ये ‘भूयास्स्त्’ इति समुदायस्य पदपदेन गृहीतस्य ‘स्कोरि’ति शास्त्री