प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

विभ्रमावती—के-के पुनः प्रियसख्या वल्लभाः । ( के के उण पिअसहिए वल्लहा ) मिथ्यादृष्टिः—सखि, प्रथमं महाराजः, अत उपरि कामः, क्रोधः, लोभः, अहंकारश्च । अथवाऽलं विशेषेण । अस्मिन्कुले यो जातो बालः स्थविरो युवापि हृदयनिहितया मया विना रात्रिदिवसान्नाभिरमते । ( सहि, पढमं महाराओ, अदो उवरि कामो, कोहो, लोहो, अहंकालो त्ति । अथवा अलं विसेसेण । एत्थ कुले जो जादो बालो दूट्ठविरो जुवाणोवि हिअअणिहिदए मए विणा रद्दिदिअंहाइ ण अहिरमई ) विभ्रमावती—नन्वस्य कामस्य रतिः, क्रोधस्य हिंसा, लोभस्य तृष्णा, प्रियतमेति श्रूयते । तासां कथं प्रियतमान्नित्यं रमयन्तीर्ष्यां न संजनयसि । ( णं एत्थ कामस्स रदी, कोहस्स हिंसा, लोहस्स तिण्हा परमप्पिआ सुणीअदि । तासं कथं पिअदमाणं णिच्चं रमन्दी इस्सं ण संजाणेसि ) मिथ्यादृष्टिः—सखि, ईर्ष्येति कथं भण्यते । ता अपि मया विना नाम्—सर्वजनप्रियाणां, बहुभक्तिकानामित्याशयः । अस्मिन् कुले-मोहवंशे । स्थविरः-वृद्धः । हृदयनिहितया-हृदयस्थापितया । मोहकुले यो जातः स वृद्धो युवा बालो वाऽस्तु मिथ्यादृष्टि मां विना न रमते, सर्वेषां प्रियाऽहमिति भावः । तासाम्-रतिहिंसातृष्णानाम् । प्रियतमान्-वल्लभान् कामक्रोधलोभान् । रमयन्ती-स्वेन सह विहारयन्ती । रतिहिंसातृष्णास्त्वया सह रममाणान् स्वप्रिया- न्कामक्रोधलोभान्विलोक्य त्वयीर्ष्यां कथं न वहन्ति ? स्वभावो ह्येष नारीणां यत्ताः प्रियान् पराङ्गनाऽऽसक्तान् विलोकमानास्तस्यै स्त्रियै ईष्यन्ति कुप्यन्ति च स्वनाथ- केभ्य इति वाक्यार्थः । ईर्ष्येति कथं भण्यते-तासामीर्ष्याभाजनमहं स्यामिति का कथा ? तामपि परं विभ्रमा०—तुम्हारे कौन कौन वल्लभ हैं ? मिथ्या०—सखि, प्रथम तो महाराज ही । उसके बाद काम, क्रोध, लोभ, अहङ्कार । अथवा विशेष नाम लेनेकी क्या जरूरत है ? इस वंशमें जो हो, चाहे वह लडका जवान बूढा कोई हो, बिना मुझे हृदयमे रखे चैन नही लेता है । विभ्रमा०—कामकी स्त्री रति है, क्रोधकी हिंसा, लोभकी तृष्णा । फिर उनके प्रियतमों से स्नेह करती हो, क्या वह खफा नहीं होती ? मिथ्या०—सखि, ईर्ष्याकी क्या बात, वह भी मेरे बिना एक क्षण भी चैन से नहीं