प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

१४४ प्रबोधचन्द्रोदयम् का त्वामिच्छति का च पश्यति पशो मांसास्थिभिर्निर्मिता नारी वेद न किंचिदत्र स पुनः पश्यत्यमूर्तः पुमान् ॥ १० ॥ प्रतीहारी—इति आगच्छतु महाभागः । ( इदो आगच्छेदु महाभाओ ) ( इत्युभौ परिक्रामतः ) प्रतीहारी—एष महाराज उपविष्टस्तिष्ठति । तदुपसर्पतु भवान् । ( एसो महाराओ उवविट्ठो चिट्ठदि । ता उवसप्पदु भवम् ) वस्तुविचारः—( उपसृत्य ) जयतु जयतु देवः । एष वस्तुविचारः प्रणमति । राजा—इहोपविश्यताम् । पश्यनि, पृथुकुचोलीऽम् गाढालिङ्गने स्थूलोन्नतौ स्वकुचौ पीडां गमयित्वा समा- श्लिष्यनि आलिङ्गति कामहतो जन एवं भावयति तत्तस्य मिथ्याचिन्तनं वस्तुतत्त्वं त्वेवं बोध्यम् । का त्वाम् इच्छति न कापीत्यर्थः, का त्वां पश्यति न कापीत्यर्थः, पशो इदं कामिसम्बोधनं तस्या ज्ञानं समर्थयितुं स्वासक्तेर्विरागं च समुत्पादयितुम् । मांसास्थिभिः मांसेनास्थिपिञ्जरेण च निर्मिता नारी देहभूता योषित् न किञ्चित् वेद जानाति, कामिनो भवत आसक्तिर्देहभूतनार्थामेव, सा च न किमपि वेद, देहस्या- चेतनावाद्नो भवता कल्पितं तदीक्षणादि सर्वं निराधारमित्यर्थः । नन्वेवं देहेऽज्ञाने कस्तत्रस्थितो वेदेत्यत्राह—अत्र देहे पुनः सः प्रसिद्धः अमूर्त्तः कायरहितः पुमान् साक्षी पश्यति । सर्वं द्रष्टृत्वादिकं साक्षिधर्म एव न देहधर्मस्तदलं देहभूतायां नार्यामासक्तिं कृत्वेति भावः ॥ १० ॥ उपविष्टः-आसनासीनः । अरे मूढ, तू पशु है, कौन तुझे चाहती है ? कौन देखती है ? नारी तो मांस और हड्डीसे बनी है, वह न देखती है, न चाहती है, देखना तो अमूर्त पुरुषका कार्य है ॥ १० ॥ प्रतीहारी—आप इधर पधारें । ( दोनों जाते हैं ) प्रतीहारी—ये महाराज उपस्थित हैं, आप उनके पास चलें । वस्तुविचार—( समीप जाकर ) जय हो जय हो महाराजकी । यह वस्तुविचार प्रणाम करता है । राजा—यहाँ बैठिये ।