पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

२४६ पृथ्वीराजरासौ । [ दसम समय ५६ जीव चित्त सुष चित्त । देषि जीती घर मुकै ॥ बाज जीति गुरजन (सन्भू*) छ । ओछ माया चित रुकै ॥ सा अङ्ग काम कछ कछ करै । अंभ अभ्रंमन दिष्षई ॥ चाहंत सब्ब बंसीय सुर । अंध काम नन बिष्षई ॥ छं० ॥ ४१३ ॥ रु० ॥ १४३ ॥ चौपाई ॥ जिन आराधौ काम बिनासं । गली गजी वामा सुध नासं ॥ बनीं रंमंत रूप रस रंगं । अंकुरि बर केली मद नंगं ॥ छं० ॥ ४१४ ॥ रु० ॥ १४४ ॥ ॥ ब्रद्धनाराज ॥ रमंत केलि कांह वाम चंपियं छतीसयं । बिरीज कन्ह छष्य वाम लिज्जियं दुती जयं ॥ चमंकिता तडित्त मेघ मद्धि जोति ठाछरी । दुती उपम्म चंद की कलं † कलंकता छरी ॥ विराज प्रीत पीत वस्त्र दंपती सु नैन यौँ । तडित्त मेघ मध्य मौज इंद्र कौ धनुनयौ ॥ छं० ॥ ४१५ ॥ रु० ॥ १४५ ॥ गाथा ॥ ग्रब्ब आदि लघु प्रेम । जं जं चित्तम्मि प्रेम अनुसरियं ॥ अप्पानं ऊ सचित्तं । मानं कीअ्न चित्त ऊ पुरुषं ॥ छं० ॥ ४१६ ॥ रु० ॥ १४६ ॥ मोह । हित । मुप । छित । जिती । मुकैः । * अधिक पाठ । मुह । मोह । रुकै । धूम । अभ्रम । दिषइ । दिषई । सब । वंसीय । काम । विपई । विषद् ॥ १४४ पाठान्तरः-अरिल । छंद । कांम । विनास । विणासं । गलिय । वासं । वनि । बनि । रंमत । रगै । रंगैं । अंकुर । वर । कैलि । मदमंगे । मगैं ॥ १४५ पाठान्तरः-छंद वृद्धिनाराचः । कैलि । कन्ह । वांम । चंपीय । चंपीयं । वी । बि । रीयु । कुन्ह । हथ । वांम । लिजयं । लीन्जियं । हुती । चमकित । तडित । तठित । मैघ । मधि । जोति । विराजि प्रीति । चीत । प्रीत । दंपाति । नैन । यौ । यो । तडित । मैघ । मधि । कौ । धनु । नयौ । नयो ॥ † इस शब्द का प्रयोग विदित करता है कि कवि संस्कृत पढ़ा था और भागवत के "जगौ कलं वाम दृशां मनोहरम्" स्कं० १० । २६ । ३ के अर्थ और भाव में उसने उसे यहां प्रयोग किया है ॥ १४६ पाठान्तरः-गाह । यब । यव लघु । चित्तंमि । प्रेम । अनुसरीयं । अप्पांन । अप्पांनं । उं । उ । मांन । छित्त । उ । र्डे ॥