पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

३५४ पृथ्वीराजरासो । [ सातवां समय २६ गमं गिद्ध गह्रैं । पखं पूचि चहैं ॥ छं० ॥ १२४ ॥ भिरैं भंति भारी । अभूतं सुरारी ॥ छं० ॥ १२५ ॥ रु० ॥ ७४ ॥ दूहा ॥ परत भिरत तुह्त सुकर । दरत निवत्त सुछद्य । अप्पानौ बल छय्यनह । कां संगे बल तथ्य ॥ छं० ॥ १२६ ॥ रु० ॥ ७५ ॥ नाचर कर नंन्हा सुपय । भय भारथ्य उपाउ । जासु जहां जो जबरै । तिहि बल रोच सदाउ ॥ छं० ॥ १२७ ॥ रु० ॥ ७६ ॥ गाथा ॥ कायर सुप्प प्रमानं । बर कंमोदयं मोदयं सुप्पं । सत सित पच प्रमानं । उधारियं बीर वृंदायं ॥ छं० ॥ १२८ ॥ रु० ॥ ७७ ॥ छंद निसंगी ॥ झुंकारे सूरं, वज्जत तूरं, नच्चत हूरं, सुर सुरयं । दय छंदिय राजं, तेजय पाजं, खरे सुसाजं, झुर सुरयं ॥ चलि चालं बंधी, तारा संधी, छसै सुनंदी, है तारी । तुरसी रस अंजरि, तव नव पंजरि, तन घन पंजरि, वैमारुं ॥ १२९ ॥ घन केसर रंगं, अंबनि चांगं, नच्चत जंगं, अचि क्वालं । जंपे चरि गंगं, गुन अनभंगं, चरमन अंगं, असि झारे ॥ दूह्नां बबक्कारै, दुनां न चारैं, छोच करारै, गुन भारे । केसरि रंग रोारं, असिवर छोरं, औ तन कोरं, घटि क्वालं ॥ १३०॥ सिर तुष्टि भ्रमाजं उमया जानं, छूअ समानं, सुर दाळं ॥ ७४ पाठान्तर--नेग । तते । मनों । दुहुं । गजे । गज । इत उत्त । मने । चित्ते । धुकें । धगि । धके । हकें । छके । वैन । तुटैं । लुटें । छूटि बाहैं । दंतैं । साहैं । पाय । रुद्धैं । चाहुवानं । रसे । बहैं । हसे । गैन । भूमि भूमी । जकैं । रचै । रुड । अव्रै । चवटी । चवट्टी । फ़कारी । फिकियं । फिकारैं । गोमं । गिहुं । गह्रैं । चुट्टै । चिदैं । सारी । अभूंतं ॥ * सं० १६४७ की लिखी पुस्तक में इस छंद का शुद्ध नाम विराज है और इतर में रसावला है । यह दो लघुगु और रसा- वला दो गुलगु का होता है । ७५ पाठान्तर-चुटत । हथ । अप्पंनी हथ । मगौ । मगै । तथ ॥ ७६ पाठान्तर-भारथ । तिहिं ॥ ७७ पाठान्तर-मुप । प्रमांनं । कमोद । कंमोद । रुषं । प्रमांनं । उधारियं । वृंदारूं ॥