प्रियदर्शिका नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - चतुरङ्क शास्त्रीय नाटिका सान्वय सटीक)

श्रीहर्षदेवविरचिता। ॥ प्रियदर्शिका ॥

॥ प्रथमोऽङ्कः ॥

धूमव्याकुलदृष्टिरिन्दुकिरणैराह्लादिताक्षी पुनः पश्यन्ती वरमुत्सुकानतमुखी भूयो ह्रिया ब्रह्मणः ॥ सेर्ष्या पादनखेन्दुदर्पणगते गङ्गां दधाने हरे स्पर्शादुत्पुलका करग्रहविधौ गौरी शिवायास्तु वः ॥ १ ॥ अपि च । कैलासाद्रावुदस्ते परिचलति गणेषूल्लसत्कौतुकेषु क्रोडं मातुः कुमारे विशति विषमुचि प्रेक्षमाणे सरोषम् । मौलौ पुण्यप्रवाहा सुरसरिदमला राजते यस्य वह्नौ भालः कण्ठे तमो वा त्रिभुवनभयहृद्यश्च भक्तार्तिहारी । ध्येयोयस्य शत्रुर्भवति भगवतो मन्मथो यातिशस्त- स्तस्मै सर्वेश्वराय प्रणतिरातिशयानन्दकन्दाय मेस्तु ॥ १ ॥ अथ तत्रभवान् महाकविः श्रीहर्षदेवः प्रियदर्शिकां नाम नाटिकां रिरचयिषुः प्रारि- प्सितस्य ग्रन्थस्याप्रतिसमाप्त्यर्थं मङ्गलस्यावश्यकर्तव्यतया पूर्वरङ्गप्रधानाङ्गभूतामष्टपदां नान्दीं श्लोकद्वयेन तावदुपनिबध्नाति—धूमेति । गौरी पार्वती वः सामाजिकानां शिवाय कल्याणायस्तु । कीदृशीत्याह—करग्रहविधौ विवाहप्रसङ्गे धूमेन हूयमानशमी- पलाशलाजादिसंस्पर्शाद् वैवाहिकाभिसमुत्थितेन व्याकुले दृष्टी नयने यस्याः सा तथोक्ता । पुनः इन्दुकिरणैः शिवशिरस्थचन्द्रमयूखैः आह्लादिते प्रमुदिते अक्षिणी यस्याः सा तथोक्ता । तथा च उत्सुक्योत्कण्ठिता सती वरं पतिं पश्यन्ती । भूयः ब्रह्मणः पुरोधसश्च- तुर्मुखस्य हिया लज्जया आनतमवनतं मुखं यस्यास्तादृशी । पुनश्च पादयोः नखाः पादनखा इन्दव इव पादनखेन्दवः । ते एव दर्पणानि तानि गते प्रतिबिम्बिते गङ्गां दधाने हरे सेर्ष्या । सपत्नीदर्शनेन जातासूयेत्यर्थः । पुनश्च स्पर्शाद् हरकरस्पर्शादुत्पुलका जातरोमाञ्चा । शार्दू- लविक्रीडितं वृत्तम् । तल्लक्षणं-सूर्याश्वैर्यदिमः सजौ सततगाः शार्दूलविक्रीडितम् ॥ इति ॥ १ ॥ विघ्नबाहुल्यशङ्कया पुनरपि मङ्गलमवतारयति-अपि चेति । कैलासेति । कैलासाद्रौ कैलासपर्वते उदस्ते रावणेनोत्क्षिप्ते परिचलति कम्पमाने सति । गणेषु प्रमथादिषु उल्लसदाविर्भवत्कौतुकं येषां तथा तेषु । कुमारे कार्त्तिकेये मातुः क्रोडं भुजान्तरं विशति सति । विषमुचि शिवस्याभरणभूते सर्पे सरोषं किमिदमिति प्रेक्षमाणे । १ पश्यन्तीव समु०. २ नतमुखी. ३ भूयोद्धिया.