प्रियदर्शिका नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - चतुरङ्क शास्त्रीय नाटिका सान्वय सटीक)

३२ प्रियदर्शिकाया जरातुरा सम्प्रति दण्डनीत्या सर्वं नृपस्यानुकरोमि वृत्तम् ॥ ३ ॥ भोः आज्ञापितोऽस्मि विमानिताशेषशत्रुसैन्येन यथार्थनाम्ना महासे- नेन समादिश्यतामन्तःपुरेषु यथा--भो वयमुदयनोत्सवमनुभवाम । अतो युष्माभिरुत्सवानुरूपवेशोज्ज्वलेन परिजनेन सह मन्मथोद्यानं गन्तव्यमिति । साङ्कृत्यायनी—(कञ्चुकिनं निर्दिश्य ।) राजपुत्रि प्रवृत्ता प्रेक्षा । दृश्यताम् । कञ्चुकी—तदेतेनादेशेन परिजनेन सह गन्तव्यमिति । न गृहीत- नेपथ्येनेति । कुतः । पादैर्नूपुरिभिर्नितम्बफलकैः शिञ्जानकाञ्चीगुणै- र्हारापादितकान्तिभिः स्तनतटैः केयूरिभिर्बाहुभिः । कर्णैः कुण्डलिभिः करैः सवलयैः सस्वस्तिकैर्मूर्धजै- र्देवीनां परिचारिकापरिजनोऽप्येतेषु संदृश्यते ॥ ४ ॥ न खलु किंचिदनापूर्वमनुष्ठेयम् । केवलं स्वाम्यादेश इति मत्वाऽहं समा- दिष्टस्तदाज्ञाशेषं राजपुत्र्यै निवेदयामि । (परिक्रम्यावलोक्य च ।) इयं प्रमादेभ्यो निवारयति । दण्डनीत्या अर्थशास्त्रानुसारेण प्रजा रक्षति च। दण्डनीतिनिरूपितस्तु दण्डेन नीयते चेद् दण्ड नयति वा पुनः । दण्डनीतिरिति ख्याता तान्त् सोल्लंघानतिवर्त्तते ॥ इति । श्लेषोपमालङ्कारः । वृत्तमुपजातिः । स्यादिन्द्रवज्रा यदि तौ जगौ गः । उपेन्द्रवज्रा जतना स्ततो गौ । अनन्तरोदीरितलक्ष्मभाजौ पादौ यदीयावुपजातयस्ताः ॥ इति तल्लक्षणम् ॥३॥ विमानितानि तिरस्कृतान्यशेषाणां शत्रूणां सैन्यानि येन । महासेनश्चण्डमहासेन इत्यपरा भिध उज्जयिनीश्वरः । प्रेक्षा नृत्यम् । प्रेक्षाभीरीक्षणं नृत्यम् । इति हैमः । पादैरिति । नूपूराणि मञ्जीरा एषां विद्यन्ते इति नूपूरिणस्तैः पादैः । शिञ्जानः शब्दायमाना काञ्ची गुणा रसनाशृङ्खलानि येषां तेषु वा तैस्तथोक्तैः नितम्बफलकैः प्रशस्तनितम्बैः । हारै मुक्तासरैः आपादिता निर्मिता कान्तिर्येषां तादृशैः स्तनतटैः । केयूरिभिः अङ्गदसहितैः बाहुभिः । कुण्डलिभिः कुण्डलधारिभिः कर्णैः । सवलयैः कङ्कणयुक्तैः करैः सस्वस्तिकैः स्वस्तिकाख्यालङ्कारपरैः । स्वस्तिक मङ्गल द्रव्यार्पितयो वा तद्युक्तैः । मूर्धजैः केशपाशैः उपलक्षितः । देवीनां पूज्याया देव्याः । पूजार्थे बहुवचनम् । परिचारिकापरिजनः सेवकवर्गोऽपि एतेषु अन्तःपुरेषु दृश्यते । पूर्वमेव कृतेनेपथ्यो वर्त्तत इत्यर्थः । शार्दूल- विक्रीडितं वृत्तम् ॥ ४ ॥ १ एतादृशेन २ गृहीत० नास्त्यन्यत्र, ३ न स्वातन्त्र्यलज्जत ४ समादि०