पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

[ अधि - ४. सू - ३० ] दीपिकासहितम्. ९५३ एतादृशोऽपि नाचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत् ॥ इति हरिवंशेषु ॥ ३० ॥ ( २९ ) सू- ॐ ॥ शब्दश्चातोऽकामचारे ॥ ॐ ॥ ३१ ॥ 'स य एतदेवं विदेवं मन्वान एवं पश्यन्न कामचारि तं चरेन्न कामे भक्षयीत न काममनुवर्तेत' इति कौ षिण्ड्यश्रुतौ । ( ३० ) अत इत्यल्पफलत्वं सूचयति । न निषिद्धानि वर्तेत पूर्णज्ञानफलेच्छया । इति पाद्मे ॥ ३१ ॥ [तस्य पापादुद्धरणक्षमः । किमु अनेतादृश इति कैमुत्यमपिशब्दार्थः । श्रुत्युक्तं 'श्रौतं' स्मृत्युक्तं 'स्मार्तं' 'आचारं' तदङ्गकं न विसर्जये दित्यस्य सत्कर्मकरणं निषिद्धाकरणं च न परित्यजेदित्यर्थः ॥ ( २९ ) न केवलं स्मृतिरेव निषेधिका, अपि तु श्रुतिरपीत्याह-सू त्रकृत् - शब्द इत्यादिना ॥ यतोऽकामचारे न केवलं स्मृतिः, अपि तु 'शब्दश्च' श्रुतिरप्यस्ति अतः । एवमतश्च कामचारस्याल्पफलत्वाच्च न ज्ञानिनः कामचारो युक्त इत्यतोऽल्पफलत्वाद्योऽयमकामचारस्तत्र श ब्दश्चास्तीति वा सूत्रवृत्तिमभिप्रेत्य तत्र शब्दपदोक्तां श्रुतिमुदाहरति- स इति । 'यः' अधिकारी 'एतत्' ब्रह्म 'एवं' उक्तगुणवत्त्वेन 'वि त्' श्रवणेन विषयीकुर्वन् 'मन्वानः' तद्विषयकमननध्याने कुर्वन्नथ प श्यन्नास्ते सः 'कामचरितं' कामगमनं 'न चरेत्' न कुर्यात् । यद्वा- कामचरितं यथा भवति तथा 'न चरेत्' न गच्छेदित्यर्थः । 'कामं' यथेच्छं न भक्षयीत 'कामं' निषिद्धरागं सर्वं काम्यं वा नानुसरेदि ति श्रुत्यर्थः । श्रुतावित्यस्य अकामचार उक्त इति विपरिणताध्याहृतप दाभ्यामन्वयः ॥ ( ३० ) ननु निषिद्धकरणे बाधकाभावात्क्रियत इत्यतस्तदुत्तरत्वे नात इत्यंशं व्याख्याति-अत इति ॥ अतश्शब्देन निषिद्धकरणसमाना धिकरणज्ञानस्य 'अल्पफलत्वं' तद्धेतुत्वं, यद्वा-निषिद्धकरणस्य 'अ ल्पफलत्वं' फलह्राससाधनत्वं 'सूचयति' परामर्श्यति सूत्रकृदित्य र्थः । पूर्वं 'तथापि तु' इति तुशब्देन सत्प्रवृत्तेः पूर्णफलकत्वसूचनेन असत्प्रवृत्तेरल्पफलत्वस्यार्थात् आगतत्वात्तस्य इहातश्शब्देन पराम र्शो युक्त इति भावः । निषिद्धस्याल्पफलहेतुत्वमेव कुत इत्यत आह- १२०